Zal microkrediet de wereld redden? - deel 2

Door Jeffrey Tucker

7 augustus 2007

In het eerste deel van zijn artikel over de mythes van het microkrediet legde Jeffrey Tucker uit dat Yumus' Grameen Bank in tegenstelling tot wat je van een bank als bedrijf mag verwachten, zichzelf niet kan bedruipen en afhankelijk is van donaties van overheden en liefdadigheidsorganisaties. De armen die gebruik maken van microkrediet slagen er dus veelal niét in om voor zichzelf een beter bestaan op te bouwen en genoeg inkomen te hebben om Grameen terug te betalen. Dit toont aan dat microkrediet géén briljant business idee is, en daarom is het interessant om in dit tweede deel eens te kijken wat voor soort organisatie Grameen dan eigenlijk wel is.



De manieren waarop Yunus zijn cliënten aanspoort hun leningen terug te betalen zijn erg verontrustend. Hij creëert peer groups die druk moeten uitoefenen op delinquente leners, en hij maakt de acceptatie van een bepaald soort politiek-mentale hersenspoeling een voorwaarde voor de leningen, die tegenwoordig overigens vooral aangegaan worden om eerdere leningen terug te betalen, enzovoorts. Zijn 'Zestien Beslissingen' die door iedere lener geaccepteerd moeten worden klinken meer als een vorm van collectivistische partijpropaganda.  
 
- "Wij zullen aan alle sociale activiteiten als collectief deelnemen"
- "Wij zullen onze groenten het hele jaar door verbouwen. We zullen er veel van eten en de rest verkopen"
- "Wij zullen pitlatrines (met hout gestuukt gat in de grond dat dienst doet als toilet) bouwen en gebruiken"
- "Wanneer we te weten komen dat ergens in onze centra men zich niet aan de regels houdt, zullen we met zijn allen daarheen gaan en de discipline herstellen"
 
Nogal een vreemd soort bank dus!
 
En waarom zouden economen - zelfs doorgewinterde vrije-markt economen - opeens denken dat het maken van meer schulden de wereld op de één of andere manier zou kunnen redden? Vijay Mahajan, de baas van Basix, stelt in de Guardian dat de strategie van Grameen berust op vijf fatale vooronderstellingen:
 
  • In de eerste plaats is er het idee dat armen beter af zouden zijn door zelf ondernemer te zijn dan door ergens in dienst te zijn. Dit idee gaat lijnrecht in tegen de gehele geschiedenis van succesvolle economische ontwikkeling.
  • Ten tweede klopt het idee dat leningen de voornaamste financiële diensten zijn die armen nodig hebben niet: wat armen werkelijk moeten doen om uit de armoede te komen is sparen en verzekeringen afsluiten.
  • Het derde idee is dat ondernemingen kunnen worden gecreëerd door krediet te scheppen, terwijl ondernemerschap en management vele malen belangrijker zijn.
  • Op de vierde plaats komt het idee dat niet-armen geen krediet nodig hebben, terwijl het bankieren op de vrije markt duidelijk laat zien dat hogere inkomens ook grotere leningen kunnen aangaan.
  • Op de laatste plaats is er het idee dat microkredietinstellingen zichzelf zouden kunnen bedruipen, terwijl alle ervaring laat zien dat arme leners slechts zelden in staat zijn door hun lening een succesvol bedrijfje te starten om zo winst te maken waarmee ze het geld terug kunnen betalen.  
Wat mensen lijken te vergeten is dat het ontvangen van krediet betekent dat je in de toekomst iets moet terugbetalen. En dus moet je daar een levensvatbaar plan voor hebben. Je moet een business model hebben, kunnen laten zien dat je eerder enig succes hebt gehad, dat je een vast inkomen hebt, dat je een onderpand hebt - je moet in ieder geval íets kunnen laten zien.
 
Grameen zal Bangladesh niet redden.[...] Wat Bangladesh nodig heeft is een radicale economische hervorming [...]
Om deze reden heeft kredietverstrekking een specifieke functie in de vrije markt. Het is feitelijk een voorschot dat uitgekeerd wordt gebaseerd op de verwachting dat toekomstige verdiensten voldoende zullen zijn om het voorschot terug te betalen. Het is geen gift, geen aalmoes, geen manier van sociale reconstructie, en geen manier om een land uit de armoede te helpen. Als je een bank tegenkomt die beweert van wel, dan is er een goede kans dat het geen echte bank is maar een organisatie die zich bezig houdt met sociale planning.
 
Grameen zal Bangladesh niet redden. Het zal niet op miraculeuze wijze welvaart creëren. Noch zal microbankieren, microkrediet of wat voor soort krediet dan ook de wereld redden. Wat Bangladesh nodig heeft is een radicale economische hervorming waarbij de staatsbedrijven verkocht worden aan private investeerders, de handelsbarrières drastisch verlaagd worden, er minder macht voor de vakbonden komt, en er een algehele deregulering van de economie plaats vindt. Alleen dan zal er werkelijke economische groei ontstaan.
 
In de tussentijd is het een nogal slecht plan om de armen op te zadelen met schulden. Je zou verwachten dat het Nobelprijscomité dit ook wel door zou hebben. Maar blijkbaar zijn zij net zo kwetsbaar voor de oudste economische mythe in de geschiedenis. Het opbouwen van dingen van waarde, het maken van producten waarvoor anderen willen betalen, is de enige manier om welvarend te worden, niet het creëren van meer geld. 

Jeffrey Tucker

Dit is het tweede en laatste deel van de vertaling van Jeffrey Tuckers 'Will Microcredit Save the World?' dat eerder werd gepubliceerd in de Free Market. Het eerste deel verscheen eerder deze week. Jeffrey Tucker is verbonden aan het Ludwig von Mises Institute te Auburn, Alabama.

Stichting MeerVrijheid
webmaster@meervrijheid.nl