Wat is vrijheid?

Door Frank Karsten

10 februari 2005

George W. Bush sprak wel 47 keer over vrijheid gedurende zijn tweede inauguratiespeech en ook de PvdA zag het recentelijk als een belangrijk punt voor het nieuwe beginselprogramma.

Maar Bush en de PvdA kunnen moeilijk politieke medestanders worden genoemd, ondanks dat ze beiden vrijheid belangrijk vinden. Onze progressieve koningin Beatrix kreeg voor haar 65ste verjaardag een ere-doctoraat voor haar inzet voor vrijheid, maar zou zij met vrijheid hetzelfde bedoelen als Bush? En op Bevrijdingsdag lijkt vrijheid gelijk te staan aan het ontbreken van nazi’s in ons land. Blijkbaar circuleren er diverse definities. Dus over welke vrijheid heeft MeerVrijheid het nou?

Bij MeerVrijheid gaan wij uit van het libertarisme dat vrijheid definieert als het eigendomsrecht. Het recht van mensen om zelf te bepalen wat men doet met het eigen lichaam en het rechtmatig verworven eigendom (door productie, handel of gift). Wie het recht heeft te beschikken over zijn lichaam en eigendommen verwerft daarmee automatisch het recht op vrijheid van meningsuiting, vrijheid van geloof, vrijheid van bezit, vrijheid van handel en vrijheid van associatie.

MeerVrijheid claimt niet de enige juiste definitie van vrijheid te gebruiken. Wel betogen wij dat onze definitie consistenter en helderder is dan de andere. In tegenstelling tot de meeste politici die over vrijheid praten menen wij dat vrijheid niet betekent dat je recht hebt op de inspanningen en bezittingen van anderen om een fatsoenlijk bestaan te kunnen veroorloven zoals bijvoorbeeld onderdak, onderwijs en gezondheidszorg. Die “rechten” resulteren in dwang zodat de vrijheid onvrijheid wordt en met zichzelf in tegenspraak komt. De vrijheid van de één is dan de dwang voor de ander om zich op te offeren. Goed bedoelde rechten zijn geen rechtvaardiging voor dwang ook niet wanneer die via democratische besluitvorming tot stand zijn gekomen.

Vrijheid gedefinieerd als het recht op een fatsoenlijk bestaan maakt een terreur van goede bedoelingen mogelijk en veroorzaakt een slachtoffermaatschappij waarin iedereen claimt te mogen leven op andermans kosten.
De definitie van vrijheid zijnde het recht op een fatsoenlijk bestaan heeft een aantal grote nadelen. Het is zo’n vage definitie dat daarmee de wegen worden geopend naar een absurde proliferatie van allerlei rechten. Het maakt een terreur van goede bedoelingen mogelijk en veroorzaakt een slachtoffermaatschappij waarin iedereen claimt te mogen leven op andermans kosten. Men meent dat men pas fatsoenlijk kan leven als men prettig werk heeft of minimaal een keer per jaar op vakantie kan en dat anderen daarvoor dienen te zorgen. De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens staat bol van dat soort rechten. De befaamde Amerikaanse publicist H.L. Mencken schreef ooit: “Mensen in deze wereld willen geen rechten maar privileges”. Hij besefte dat mensen zich vaak verschuilen achter rechten maar feitelijk gunsten eisen.

Bekijken we de libertarische definitie van vrijheid dan wordt duidelijk dat deze eenvoudiger, duidelijker en consequenter is en geen innerlijke contradictie bevat. Het is niet nodig, zoals vaak opgemerkt kan worden bij mensen die een bemoeizuchtige overheid voorstaan, jezelf in allerlei bochten te wringen om dit te verdedigen. In deze vrijheid ligt niet de opoffering van anderen besloten maar juist de vrijheid van de ander. Uit de vrijheid om over je eigen lichaam en eigendommen te beschikken volgt automatisch het respect voor dezelfde vrijheid van anderen. Uit de vrijheid komt niet de plicht naar voren iets goeds te doen maar louter het verbod op het plegen van agressie.

Milton FriedmanSommige mensen maken bezwaar tegen het libertarisme omdat het geen moraaltheorie is en dus niet vertelt wat mensen zouden moeten doen. Libertariërs menen dat ook goedbedoelde dwang slecht is, zowel in aard als resultaat. De Amerikaanse econoom Milton Friedman zei hierover: “Als we afstappen van vrijwillige samenwerking en proberen goed te doen door dwang uit te oefenen, zal de slechte moraal van dwang triomferen over goede bedoelingen”. Libertariers worden soms gezien als hartvochtig omdat men geen verplichte goedheid predikt maar louter het slechte afwijst. Maar libertariërs zijn niet persé hardvochtig maar waarschuwen juist voor de weg naar de hel die is geplaveid met goede bedoelingen. Zij menen dat goede resultaten niet het gevolg mogen en kunnen zijn van kwade middelen.

Zo heeft het recht op werk niet voorkomen dat de werkloosheid hoog is. Het recht op huisvesting heeft niet voorkomen dat er een enorm woningtekort is, het recht op goede zorg heeft niet voorkomen dat er lange wachtlijsten zijn en het recht op veiligheid heeft niet voorkomen dat de criminaliteit vertienvoudigd is de afgelopen 40 jaar. Zou het zo zijn dat deze rechten niet werken juist omdat ze vanuit dwang geboren zijn?

Dat de libertarische vrijheid beter is dan de dwangmatige 'vrijheid' van anderen blijkt uit de resultaten. Er is wereldwijd een duidelijk verband tussen individuele en economische vrijheid enerzijds en welvaart, orde en vrede anderzijds. Het libertarische idee van vrijheid is niet uit de lucht komen vallen vanuit goddelijk dictaat maar is de Gulden Regel binnen onze moraal omdat het werkt. Wie welvaart, welzijn en vrede wenst zal logischerwijs uitkomen bij het non-agressieprincipe, dat aan de basis ligt van het libertarische idee over vrijheid.

Frank Karsten

Gerelateerde links:
- De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens
- Murray Rothbard: Human rights and property rights
- Koningin Breatrix ontvangt ere-doctoraat
- Beginselprogramma PvdA (in PDF)

Over de auteur

Frank Karsten is oprichter van de Stichting Meervrijheid en hoofdredacteur van de bijbehorende website.

Samen met Karel Beckman schreef hij De Democratie Voorbij, een boek dat inmiddels in 20 talen beschikbaar is.

In 2018 publiceerde hij De DiscriminatieMythe, waarin hij een kritische visie op het gelijkheidsdenken uiteenzet.

Stichting MeerVrijheid
webmaster@meervrijheid.nl