Zijn slechte ideeën of olie de oorzaak van oorlog?

Door Morgan O. Reynolds

23 januari 2004

Neem een doorsnee oorlog en de aangevoerde oorzaken zijn als volgt: de aangeboren agressie van de mens, grootsprakige prinsen, stupide tirannen, de onbalans van macht, het bondgenootschap behouden, het militair-industriële complex, banden met Al-Qaida, massavernietigingswapens, democratie, vrijheid en zo nog enkele honderden redenen. Maar hoe zit het dan bijvoorbeeld met toegang tot natuurlijke hulpbronnen als het zwarte goud? Dit wordt bijna nooit genoemd.

Volgens Thomas Hobbes kunnen als oorzaak voor oorlog drie dingen genoemd worden. “In de eerste plaats concurrentie, ten tweede gebrek aan zelfvertrouwen en als laatste roem. De eerste doet de mens binnenvallen voor winst, de tweede voor veiligheid en de derde voor reputatie.”

Velen van ons vermoeden dat G.W. Bush dorstig is naar het laatste. Belangrijke politici dragen buttons waarop staat “ME”(als in “Kies Mij!”), of niet? Thomas Campbell schreef reeds in 1799 “dat miljoenen sterven……dat Caesar maar groots mag zijn!”

Het is moeilijk om de jongere Bush als groots te zien, maar zijn verbeeldingskracht kan dan ook vruchtbaarder zijn dan de mijne.


Thomas Hobbes (1588-1679)
Bush en zijn aanhangers argumenteren echter dat Hobbe’s tweede motivatie de werkelijke drijfveer is achter hun scherpzinnige invasies: we starten eenzijdige oorlogen tegen de slechteriken dáár zodat we het voor jullie hiér veiliger maken. Er is gerede twijfel hoe goed deze theorie nu eigenlijk in de praktijk uitpakt. Op de een of andere manier is een handboek “Hoe vrienden te maken en mensen wereldwijd te beïnvloeden” geschreven door de welwillende zielen van het Pentagon, te midden van een superieure strijdmacht en vervolgens uitgevoerd op onwillige lieden in verre landen, niet echt geruststellend.

Ik kan het verkeerd hebben. Als het een andere wending had genomen, hadden wij Noord-Amerikanen wellicht het plan omarmd China, Latijns-Amerika of andere Arabische landen aan te vallen om onze naïeve levensstijl te verbeteren en vervolgens vrienden voor het leven te worden. Nu kan ik dit echter niet zien. De neiging om een militaire invasie door een vreemd land als kwalijk af te doen lijkt een universeel gegeven.

Hiermee houden we het verkrijgen van winst als motief voor oorlog over (natuurlijk kunnen de drie motieven tegelijkertijd gelden). Het economische succes van het Westen is gefundeerd op de notie dat “het beter in staat was dan anderen de geest van roofzuchtig militarisme in bedwang wist te houden,” schreef Ludwig von Mises. Rede, niet toeval, leidde in het Westen ertoe instituten op te richten om de rechten van het individu te beschermen tegen onteigening en confiscatie. Kapitalisme is het enige systeem dat is gebaseerd op individuele rechten, de enige ook die dwang uitbant. Juist dit zorgde voor sparen en investeren op grote schaal en zodoende massaproductie die resulteerde in een nog nooit eerder voorgekomen economische voorspoed. Privé-eigendom en relatieve vrijheid om te handelen gaven mensen de langste periode van vrede in de geschiedenis.

Etatisme doorbrak dit. Slechts het fineer van individuele economische rechten houdt stand in het Amerikaanse beleid. Waarom prefereren de moderne, grenzeloze overheden agressie boven vrede? Wat transformeerde begrensde oorlogen in een totale oorlog? Het korte antwoord is dat de welvaartstaat de laissez-fairestaat heeft vervangen. Een rijkelijkheid aan soevereine landen in vrede met elkaar is mogelijk onder laissez-faire, maar onmogelijk onder interventionisme. In een onderling van elkaar afhankelijke wereld, is de tussenkomst van een andere overheid in olie of handel veel te belangrijk om aan lokale politici overgelaten te worden.

Economisch ingrijpen genereert nationalisme, en economisch nationalisme leidt tot oorlogszucht, zei Mises al. Indien mensen, goederen en investeringen geen grenzen kunnen oversteken, banen legers wel de weg.

Ondanks het feit dat de internationale verdeling van arbeid de afschaffing van oorlog vereist, is de economische filosofie die heden ten dage door bijna iedereen wordt gepredikt die van nationalisme, protectionisme, massale belastingheffing en lenen, goedkoop geld, gedwongen herverdeling en regulering. Zullen zij die worden getroffen door de beperkingen, onteigeningen en confiscatie door een andere overheid, achterover gaan zitten en dit tolereren? “Niet wanneer zij geloven dat zij sterk genoeg zijn om met wapens dit ongedaan te maken,” schrijft Mises. “De filosofie van protectionisme is een filosofie van oorlog.”

In een wereld van kunstmatige grenzen tegen handel en buitenlandse investeringen, zocht Hitler Lebensraum, of opperheerschappij over natuurlijke bronnen in economische achterlanden, zoals Japan. Het gewone volk in Duitsland en Japan dacht dat dit beleid zou leiden tot een hogere levensstandaard. Vandaag de dag zoekt de strijdlustige heer Bush, leider van een behoorlijk goed voorzien land, “democratie” over zee – oftewel, een stabiele olietoevoer, inclusief veilige pijpleidingen en investeringen vanuit Centraal Azië tot aan de Middellandse Zee. Is het niet verassend dat Poetin niet meedoet aan de invasies van de VS en de bemoeienis in zijn achtertuin?

De neoconservatieven van vandaag geloven oprecht dat de sleutel tot langdurige vrede ligt in het stichten van democratieën over de gehele wereld. Er zijn twee problemen hier: in de eerste plaats vergt het veel zenuwen en ten tweede, zelfs als het slaagt faalt het, omdat vrede vereist dat overheden het ongelimiteerd interveniëren stoppen. Mises zei al, “De tragische fout van president Wilson was dat hij dit essentiële punt vergat.”

Olie is niet echt de basis van de huidige oorlogen. Het zijn slechte ideeën over economisch beleid. “De moderne beschaving is een product van de filosofie van laissez-faire,” schreef Mises. “Het kan niet worden beschermd onder de ideologie van de almachtigheid van de overheid……..Het allerbelangrijkste is om de ideologie af te danken die oorlog veroorzaakt.”

Morgan O. Reynolds
Met dank aan Bas Jonker voor de vertaling. http://www.mises.org/fullarticle.asp?control=1403

Gerelateerde links:
- Karel Beckman: Waren de nazi's kosmonauten?
- Karel Beckman: Eeuwige oorlog voor eeuwige vrede
- Bart Croughs: De voordelen van non-interventie
- De kosten van oorlog

Stichting MeerVrijheid
webmaster@meervrijheid.nl