De lieve eilandbewoner

Door Marcel Roele

6 december 2002

Hoeveel is een mensenleven waard?

Vijf Engelse ponden voor een volwassene en twee pond voor een kind. Dat was tenminste de premie die Britse politieagenten en soldaten in het begin van de negentiende eeuw kregen voor gedode Tasmaanse inboorlingen. Hele stammen werden neergeknald.

De eerste Tasmaniërs waren Australische aboriginals die er 35.000 jaar geleden te voet arriveerden. Pas na de laatste ijstijd, zo'n twaalfduizend jaar geleden, steeg de zeespiegel en werd Tasmanië een eiland. De vijfduizend bewoners kregen pas in 1642 weer bezoek; van de Nederlandse ontdekkingsreiziger Abel Tasman.

De Tasmaniërs waren naakt op halskettingen van kangoeroepees na, waaraan kangoeroetanden en schelpen waren geregen. Zij woonden in gevlochten hutjes van takken en gras, met een voering van veertjes. Als bescherming tegen de kou wreven ze zich in met kangoeroevet en houtskool. Vuur maken konden ze niet - zij wachtten tot de bliksem een boom in lichterlaaie zette, namen het vuur als de bliksem mee en hielden het zo lang mogelijk brandende. De stenen werktuigen van de Tasmaniërs leken op die van Neanderthalers. De enige wapens die Tasmaniërs kenden, waren houten speren en knuppels. Bootjes waren van riet en zonken binnen een paar uur. Toen men de Tasmaniërs wees op de mogelijkheid om vis te vangen, waren zij stomverbaasd. Toch bleek uit opgravingen dat zij vijfduizend jaar geleden bekwame vissers waren, te pas en te onpas even een vuurtje maakten en fijne gereedschappen uit bot konden snijden. In de loop van millennia isolement was de technologie van de Tasmaniërs steeds primitiever geworden.

Vanaf 1802 koloniseerden de Britten Tasmanië. In 1855 waren er nog maar zestien Tasmaniërs over, die woonden op een klein eilandje voor de kust dat als reservaat voor inboorlingen was aangewezen. Tegen de ziekten die de Europeanen introduceerden, waren ze niet bestand; de laatste Tasmaniër stierf in 1876.

Niet alleen blanken roeiden volkjes uit. Kort na het jaar 1000 arriveerde een groep Maori per boot op de Chatham eilanden, 800 kilometer oostelijk van Nieuw Zeeland. De kolonisten waren boeren uit tropische gebieden. Hun gewassen gedijden niet op de koude eilanden en de kolonisten leefden voortaan van de visserij, zeehondenjacht, eieren van nestelende zeevogels en wilde planten en bessen. Er was voldoende voor tweeduizend mensen. De kolonisten noemden zichzelf Moriori en leken fysiek en cultureel steeds minder op de oorspronkelijke Maori. Hun uiterlijk werd Neanderthal- achtig, want de lichaamsbouw van een Neanderthaler is ideaal voor het bestaan als jager-verzamelaar in een koud klimaat. Ingewikkelde werktuigen waren niet langer nodig. Een bureaucratie en leger hoefden ook niet opgezet te worden. Alle problemen werden vreedzaam opgelost in een gezamenlijke vergadering.

In 1835 arriveerden negenhonderd Maori krijgers afkomstig van het noordelijke eiland van Nieuw Zeeland op de Chathams. Zij bezaten vuurwapens en waren gewend aan oorlogvoering. De Moriori heetten hen welkom en boden aan hun schamele bezittingen met hen te delen. De Maori bedankten en roeiden de Moriori uit.

De Tasmaniârs en Moriori zijn zo dood als dodo's - duiven die op de afgelegen Mascarenen na vele generaties dik, lief en gezellig werden en het vermogen om te vliegen en hun wantrouwen verloren. Op een eilandje leun je achterover - tot de dag waarop de slachters komen van overzee.

Marcel Roele

Deze column verscheen eerder in het Algemeen Dagblad

Marcel Roele (1961) is columnist van AD Magazine en schrijft over sociobiologie voor HP/De Tijd en Intermediair. Naast "De Mietjesmaatschappij" publiceerde hij De eeuwige lokroep. Over seks, sekseverschillen en relaties (tweede druk, 1996), De menselijke soort .

Over de auteur

Marcel Roele (1961 - 2011) was wetenschaps -journalist, sociobioloog en politicoloog.

Als free-lancer schreef hij voor een heel scala aan bladen, maar was vaste medewerker van HP/De Tijd. Hij verscheen regelmatig in radio- en tv-programma’s en werd gevraagd als spreker op symposia, congressen en corporate events.

Marcel Roele schreef de volgende boeken: De Mietjesmaatschappij, De eeuwige lokroep. Over seks, sekseverschillen en relaties, en De menselijke soort. Hier vindt u zijn homepage marcelroele.meervrijheid.nl.

Stichting MeerVrijheid
webmaster@meervrijheid.nl