Hoe creƫren centrale banken nieuw geld?

Door Geld & Inflatie FAQ

15 oktober 2008

Een simpele samenvatting van de uiterst complexe manier waarop banken u armer maken.

Vroeger drukten overheden gewoon geld bij om het vervolgens zelf te houden of te verdelen, maar tegenwoordig verloopt het proces van geldcreatie op een heel wat complexere manier: de controle die de centrale bank heeft over de reserves van gewone banken is het belangrijkste mechanisme voor geldcreatie.

Centrale banken kunnen nieuw geld creëren door de controle die ze hebben over de reserves van gewone banken. Dit gebeurt op tenminste vijf manieren:

1. Banken moeten reserves aanhouden om mensen die hun geld bij de bank ondergebracht hebben hun geld op aanvraag terug te kunnen betalen. Ze hebben echter een groot deel van dat geld gebruikt om te investeren of aan anderen uit te lenen. Dit noemen we fractionele reserve bankieren. banken hoeven slechts een fractie van het geld dat aan hen toevertrouwd is in kas te hebben. Als je dan 100 euro bij de bank deponeert kan die bank een extra 90 euro aan leningen uitschrijven als de reservevereiste 10 procent is. Degene die de lening ontvangt (ofwel direct ofwel via de transactie die de lener is aangegaan) zet zijn geld dan weer op de bank (of geeft het uit waarna de volgende persoon het op de bank zet of uitgeeft, enzovoorts) waarop die bank dan weer 90 procent van die 90 euro kan uitlenen enzovoorts, totdat de totale hoeveelheid geld vertienvoudigd is. Dit wordt wel de 'money multiplier' genoemd.

Centrale banken en overheden hebben dit vreemde en frauduleuze gebruik in de praktijk mogelijk gemaakt door banken van goedkoop krediet te voorzien (op de manieren hieronder beschreven) als ze in de problemen komen, of door simpelweg banken toe te staan hun verplichtingen aan hun klanten tijdelijk niet na te komen.

2. De centrale bank en de overheid bepalen ook de hoogte van de reserve-ratio die banken moeten aanhouden. Wanneer zij dan de verplichting van reserves verlagen kunnen banken meer nieuw geld uitgeven met dezelfde hoeveelheid reserves. Ze kunnen ook het omgekeerde doen, de verplichting van reserves verhogen, waardoor er een krimp in de geldhoeveelheid ontstaat.



3. De centrale bank kan de hoeveelheid reserves van banken verhogen door direct goederen van de banken te kopen, zoals staatsobligaties (maar het kunnen in principe ook 'gewone' goederen zijn zoals gebouwen). De centrale bank schrijft dan simpelweg geld bij op de rekening die alle banken bij de centrale banken aanhouden (dit is een puur formele operatie: de centrale bank verandert simpelweg de bedragen op de rekening van de banken. Er vindt geen transactie van bijvoorbeeld goud of iets dergelijks plaats) waardoor de reserves van de bank in kwestie verhoogd worden waardoor deze op haar beurt weer nieuw krediet kan uitschrijven via het principe van de fractionele reserve.

Er wordt dus in twee fases nieuw geld gecreëerd, eerst door de centrale bank die simpelweg geld bijschrijft op de rekeningen van banken en daarna door die banken zelf die op basis van die nieuwe reserves nieuw krediet kunnen uitschrijven.

4. De centrale bank kan ook goederen van willekeurig welke andere partij in de markt kopen. Die partijen ontvangt dan geld van de centrale bank en zetten dat geld vervolgens op hun rekening bij een gewone bank. De reserves van die bank worden dan verhoogd waardoor er, bij een reservevereiste van 10 procent door de eerder genoemde money multiplier uiteindelijk10 keer zoveel nieuw krediet uitgeschreven wordt.

5. De centrale bank kan ook de reserves van banken vergroten door geld aan hen te lenen tegen tarieven die lager zijn dan die van de markt. Als dit het geval is, zullen banken meer geld van de centrale bank lenen en kunnen dit vervolgens gebruiken om weer nieuw krediet uit te schrijven. Wanneer je in de kranten leest over de centrale bank die het rentetarief verhoogt of verlaagt, dan gaat het om dit proces.

De bovenstaande uitleg is een versimpelde weergave van een proces dat in werkelijkheid immens complex is, maar het geeft wel de fundamentele mechanismen aan.

Volgende week het twaalfde deel van deze Geld & Inflatie FAQ "Wat zijn de effecten van inflatie?"

Stichting MeerVrijheid
webmaster@meervrijheid.nl