De staat als alleswetende beschermer

Door Esma Linnemann

7 januari 2008

Nederlandse scoort onvoldoende voor bescherming van persoonsgegevens. Maar 85 procent van het volk zit er niet mee.

Een identificatieplicht, uitbreiding van opsporingsbevoegdheden, bewaarplicht van internet- en telefoongegevens, een digitaal kinddossier en het burgerservicenummer. Zo maar een greep uit de overheidsmaatregelen van de afgelopen jaren die onze privacy beperken. Geen wonder dat Nederland een dikke onvoldoende krijgt van Privacy International, een Engelse organisatie die opkomt voor de bescherming van persoonsgegevens. 

Toegeven, we bungelen niet helemaal onderaan de ladder; maar die plek is dan ook gereserveerd voor landen als China en Rusland. Van de maximale vijf punten die de organisatie kan uitdelen, krijgt Nederland slechts een 2,1.

Privacy International onderzocht de staat van privacy in zeventig landen. De conclusie: overal ter wereld gaat het slechter met de bescherming van persoonsgegevens. Overheden hebben in rap tempo identificatieplichten, chipsystemen en grote databestanden ingevoerd. Maar wat vooral opvalt: Nederland is een van de snelste 'dalers' op de lijst. We bungelen onderaan de Europese ranglijst op plek 21.

'Van mij mogen ze alles weten, want ik heb toch niets te verbergen' VVD-Kamerlid Fred Teeven
Maar VVD-Kamerlid Fred Teeven is niet gealarmeerd. 'In dit onderzoek wordt alleen gekeken naar privacy, en niet naar veiligheid. Als we privacynormen moeten overschrijden om te voorkomen dat twee Marokkanen en een Soedanees een aanslag plegen op nieuwjaarsnacht, dan heb ik daar geen problemen mee.'

Voor de VVD'er prevaleert de collectieve veiligheid dus boven privacy. 'Daarbij hebben wij hier zo'n betrouwbare overheid, dat ik me geen zorgen maak om misbruik. Van mij mogen ze alles weten, want ik heb toch niets te verbergen.'

Teeven verwoordt de gevoelens van veel Nederlanders die wel een beetje privacy willen opgeven voor de strijd van de overheid tegen terrorisme. Uit een onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau blijkt dat 85 procent van de Nederlanders geen problemen heeft met privacy beperkende maatregelen als cameratoezicht en DNA-technieken.

De mening van het VVD-lid is ook koren op de molen van veel corpschefs, die al langer prediken vóór uitbreiding van opsporingsmethoden.

'Mensen die [zoals Fred Teeven] denken, hebben wel héél veel vertrouwen in onze overheid. Gegevens kunnen altijd misbruikt worden, of worden gekraakt.' Marcel Roele
Publicist Marcel Roele ziet zijn vrijheid daarentegen langzaam maar zeker afbrokkelen. 'De Nederlandse overheid heeft een steeds grotere behoefte om haar burgers te controleren', verzucht het bestuurslid van de stichting MeerVrijheid, die opkomt voor liberale waarden. Roele hekelt het veel gehoorde argument dat als je niets te verbergen hebt, je ook niets hoeft te vrezen. 'Mensen die dat denken, hebben wel héél veel vertrouwen in onze overheid. Gegevens kunnen altijd misbruikt worden, of worden gekraakt.'

Roele wijt de slechte score van Nederland onder meer aan de overspannen reactie op de terrorisme. 'Nederland heeft weinig ervaring met terrorisme, waardoor onze reactie heftiger is dan in landen als Duitsland of Italië, die al eerder te maken hadden met terreurgroepen.  Bovendien heeft de Nederlandse overheid nog nooit misbruik gemaakt van persoonsgegevens.'

Rechtsgeleerde en hoofddocent van de universiteit van Leiden, dr. Laurens Mommers, is verbaasd over het feit dat privacy steeds minder een issue is. 'In de jaren zeventig waren er nog grote demonstraties tegen volkstellingen. Mensen wilden geen herhaling van de Tweede Wereldoorlog, toen Nederland gedetailleerde bevolkingsregisters over moest leveren aan de Duitsers. Zulke argumenten hoor je nu nauwelijks meer.'

In opdracht van het Ministerie van Justitie evalueerde Mommers de nieuwe Wet Bescherming Persoonsgegevens en kwamtot de conclusie dat de wet slecht werkt. Volgens hem zijn Nederlanders zich veel te weinig bewust van de gevaren van gebrek aan privacy.

'Er is een groot vertrouwen in de overheid, maar er kan van alles misgaan met grote databestanden.' Bovendien betwijfelt de professor het nut van van maatregelen als verplichte identificatie. Ze zouden de samenleving nauwelijks veiliger maken. 'Mensen die door rood licht rijden, worden op de bon geslingerd als ze hun identiteitsbewijs niet bij zich hebben. Terwijl terroristen een identificatiebewijs makkelijk kunnen vervalsen.'

Dit artikel verscheen op 4 januari 2008 in De Dag.

Gerelateerde links:
- Politiestaat Nederland?
- De tien stappen op weg naar een politiestaat
- De politiestaat is dichterbij dan je denkt
- Verzorgingsstaat is politiestaat
- The Daily Show satire over de politiestaat, video
- Artikelen van Marcel Roele op MeerVrijheid

Stichting MeerVrijheid
webmaster@meervrijheid.nl