Inzetten op het klimaat

Door Theo Richel

22 november 2007

Waarom koppelen we geen belasting aan de werkelijke temperatuursstijging?

Zowel skeptici als alarmisten zouden zich daar toch in moeten kunnen vinden? Een prikkelend voorstel van econoom Ross McKitrick.

Met veel moeite kwamen de G8 leiders vorige week [in augustus. red.] overeen "de broeikasgasconcentraties op een niveau te stabiliseren dat een gevaarlijke, door mensen veroorzaakte verstoring van het klimaatsysteem zou voorkomen." Dit zijn dezelfde bewoordingen als in Artikel Twee van het UN Framework Convention on Climate Change staan (UNFCCC), dat in 1992 werd ondertekend. Met andere woorden, na maanden van onderhandelingen werden de wereldleiders het eens over een tekst die ze 15 jaar daarvoor al hadden geratificeerd.

De klimaatpolitiek bevindt zich in een voortdurende patstelling en wel om zeer basale redenen. De meningen zijn nog immer zeer verdeeld over de mate waarin de mens werkelijk invloed heeft op het klimaat, over de vraag of er wel sprake is van een crisis, en of en hoeveel de broeikasgasemissies moeten worden teruggedrongen, hoe dat moet gebeuren en wat dat allemaal mag kosten. Daarom wil ik het volgende gedachte-experiment voorstellen voor een klimaatbeleid dat in principe in gelijke mate van beide kanten steun zou behoren te krijgen. Deze benadering is gebaseerd op twee punten van overeenstemming tussen de experts.

Ten eerste, de meeste economen die over CO2-emissies hebben geschreven zijn het er over eens dat een emissietaks te prefereren valt boven een ‘cap-and-trade’- systeem (a la de Kyoto-emissiehandel). De reden daarvoor is dat de kosten om de emissies terug te dringen afhankelijk van de situatie fors variëren, maar dat de schade van een ton uitgestoten CO2 ruwweg constant blijft. De eerste ton CO2 veroorzaakt dezelfde schade als de laatste ton. In dit geval is het beter voor beleidsmakers om de juiste prijs voor emissies te schatten in plaats van een limiet daarvoor te bepalen. De meeste studies naar de schade die een ton CO2 kost hebben geconcludeerd dat deze tamelijk laag is, minder dan US$10 per ton. We weten niet wat de juiste limiet is, maar als we een lage prijs koppelen aan iedere eenheid die uitgestoten wordt dan zal de markt ruwweg naar de juiste limiet toewerken.

Ten tweede: klimaatmodellen voorspellen dat als broeikasgassen het klimaat veranderen deze een unieke vingerafdruk achter laten in de vorm van een sterke opwarmingstrend in de tropische troposfeer, het gebied in de atmosfeer tussen 20 graden Noorderbreedte en 20 graden Zuiderbreedte tot een hoogte van 15 kilometer. Het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) meent dat hier een vroeg en krachtig signaal van door mensen veroorzaakte opwarming te zien zal zijn. Klimaatveranderingen als gevolg van zonnevariatie of andere natuurlijke factoren vertonen dit signaal niet, alleen duurzame broeikasopwarming doet dat.


De troposfeer bezien vanuit een vliegtuigraampje

De temperatuur in de tropische troposfeer wordt iedere dag met weersatellieten gemeten. De data worden door verschillende teams geanalyseerd, waaronder één van de Universiteit van Alabama-Huntsville (UAH) en één bij Remote Sensing Systems (RSS) in Californië. Volgens het UAH-team bedroeg in de laatste drie jaar de gemiddelde afwijking van het langjarig gemiddelde (1979-98) in de tropische troposfeer 0.18C. RSS komt op 0.29C. Laten we nu deze ideeën samenvoegen.

Veronderstel dat ieder land een zogenaamde T3-belasting invoert (Temperatuur Tropische Troposfeer) waarvan het niveau per ton uitgestoten CO2 wordt vastgesteld op 20 keer het gezamenlijke gemiddelde van de driejarige anomaliegemiddelden van UAH en RSS, en dat jaarlijks aangepast. Gebaseerd op de huidige gegevens zou dat neerkomen op US$4.70 per ton, hetgeen neerkomt op de mediaan van de CO2-schade zoals deze in 2005 in een groot onderzoek werd geschat door de (Nederlandse) econoom Richard Tol.

De belasting zou van toepassing dienen te zijn op alle CO2-emissies in een bepaald land en de inkomsten zouden verrekend moeten worden met de inkomstenbelasting teneinde fiscaal neutraal te blijven; er zou geen limiet aan emissies gesteld worden. Dit belastingniveau is laag en zou maar weinig emissies verminderen. Klimaatskeptici en tegenstanders van beperking van CO2-emissies zouden dat wel prettig vinden. Maar hoe zit dat met de milieuactivisten? Ook die zouden het een goed idee moeten vinden omdat – volgens hen – de belasting in de volgende jaren snel zal stijgen.

Milieuactivisten zullen [het T3-voorstel] wel waarderen, maar de skeptici ook omdat ze ervan overtuigd zijn dat de modellen overdrijven in hun voorspellingen van de opwarming.
Het IPCC voorspelt een opwarming in de tropische troposfeer van ongeveer tweemaal de opwarming aan het aardoppervlak, hetgeen neerkomt op 0.2C tot 1.2C per decade in de tropische troposfeer als de broeikaseffect echt op gang komt. Dat houdt in dat de belasting met $4 tot $24 per ton per decade zal stijgen en dat is een veel agressiever tempo van kostenstijging dan de meeste huidige voorstellen. Als de hoogste voorspellingen bewaarheid worden kan de belasting een niveau halen van $200 per ton CO2 tegen 2100, en zo grote CO2-uitstoot-beperkingen realiseren evenals een wereldwijde overgang naar koolstofloze energiebronnen.

Milieuactivisten zullen dit wel waarderen, maar de skeptici ook omdat ze ervan overtuigd zijn dat de modellen overdrijven in hun voorspellingen van de opwarming. De gemiddelde UAH/RSS tropische troposfeer thermometer steeg immers slechts 0.08C over de voorbije decade, en is sinds 2002 omlaag gegaan. Sommige zonnewetenschappers verwachten zelfs dat binnen tien jaar sprake zal zijn van uitgesproken afkoeling. Als ze gelijk hebben dan zal de T3-belasting binnen twintig jaar beneden nul komen en een subsidie worden voor koolstofuitstoot. Dit zal de klimaat alarmisten niet erg welkom zijn.

Maar niet zo snel meneer Gore: de belasting wordt pas een subsidie als alle klimaatmodellen er naast zitten, als broeikasgassen de atmosfeer niet opwarmen en als de zon uiteindelijk het klimaat bepaalt. Alarmisten noemen dergelijke zaken snierend "denialism" dus ze kunnen dit belastingvoorstel niet afwijzen uit angst dat dit gebeurt, omdat ze dan de indruk wekken niet in hun eigen zaak te geloven.

Onder de T3-belasting daagt de wetgever iedereen uit, zonder vooraf te gokken wie er gelijk heeft. Als de belasting omhoog gaat, dan moest dat ook, als de belasting niet omhoog gaat dan hoefde dat ook niet. In beide gevallen is de uitkomst zoals 't hoort.

Onder de T3-belasting daagt de wetgever iedereen uit, zonder vooraf te gokken wie er gelijk heeft.
Maar er zijn nog meer voordelen. De T3-belasting zal mensen vooruit laten kijken. Alarmisten maken zich zorgen dat het gebruikelijke beleid te traag werkt om klimaatschade te voorkomen. Met de T3-belasting zullen investeerders die grote industriële projecten voorbereiden het belastingniveau vele jaren van te voren plannen en daarom ook de meest waarschijnlijke ontwikkeling van het klimaat willen weten. En het mooiste van alles is dat de T3-taks klimaatvoorspellingen in de private sector zal aanmoedigen. Bedrijven zullen behoefte hebben aan goede inschattingen van toekomstige belastingtarieven, en die zullen hen dwingen zich grondig en objectief te verdiepen in de vraag of de bestaande voorspellingen wellicht te alarmistisch zijn.

De mogelijke financiële gevolgen zullen leiden tot onafhankelijke pogingen om het wereldklimaat in een model te vangen, ongeacht wat politici, het IPCC of hoogleraren in de klimatologie graag willen horen. In de dagelijkse realiteit komt beleid maar zeer moeizaam tot stand. In theorie goed klinkende ideeën kunnen hopeloos verknoeid worden door allerlei voorwaarden die de oorspronkelijke bedoeling verwateren of juist tegenspreken. Maar als gedachte-experiment maakt de T3 belasting voor mij een heleboel zaken duidelijk. In mijn ogen bestaat het ideale klimaatveranderingsbeleid uit een koolstofbelasting en het optimale niveau is nul.

Ik vind de T3-belasting voor een deel een goed idee omdat ik denk dat dit op termijn de uitkomst zal worden. Maar degenen die bang zijn voor een snelle opwarming en die daarom om strenge beleidsmaatregelen vragen zouden in principe het zelfde mechanisme kunnen steunen. Vooral in het licht van de langdurige patstelling over het CO2-beleid betwijfel ik of enig andere oplossing net zo veel kans maakt op steun van beide gepolariseerde partijen.

Ross McKitrick is econoom aan de University of Guelph.

Deze vertaling door Theo Richel verscheen eerder op de website van De Klimatosoof, onderdeel van De Groene Rekenkamer.

[Naschrift redactie: vanzelfsprekend is MeerVrijheid geen voorstander van belastingen. De reden voor publicatie van dit artikel ligt er in dat het een interessant gedachte-experiment is dat zowel klimaatalarmisten als klimaatskeptici dwingt om hun eigen wetenschappelijke voorspellingen serieus te nemen. Wanneer ofwel de alarmisten ofwel de skeptici het experiment toch afwijzen is dit een goede reden om te betwijfelen of ze wel echt geloven wat ze in de media zeggen zo zeker te weten en of ze dus wellicht niet een andere, dubieuzere agenda hebben.]

Over de auteur

De auteur is redacteur/ vormgever van de Groene Rekenkamer.

Deze organisatie, waarin vijf organisaties zich gebundeld hebben, wil politici en het publiek graag voorrekenen dat een wetenschappelijke benadering van de milieuproblematiek meer gezondheid voor mens, dier en milieu kan betekenen.

Stichting MeerVrijheid
webmaster@meervrijheid.nl