“Om sociaal te zijn met je eigen geld heb je geen politiek nodig. Om "sociaal" te zijn met andermans geld wel.”
Onbekend

For a New Liberty

Door Peter van Maanen

1 juni 2004

Oorspronkelijk stond het Engelse woord “liberal” voor laissez-faire liberaal, maar geleidelijk is de betekenis ervan veranderd in progressief of sociaal-democraat. Voor laissez-faire liberaal moest dus een andere term uitgevonden worden, en dat werd “libertarian”.

Omdat ook in het Nederlands het woord liberaal inmiddels lang niet altijd meer laissez-faire liberaal betekent, wordt voor laatstgenoemde ook wel de nieuwe term “libertariër” gebruikt en voor de bijbehorende stroming de term “libertarisme”.

In dit boek worden de beginselen en een aantal toepassingen van het libertarisme uiteengezet door één van de voornaamste libertarische denkers: econoom Murray Rothbard. Rothbard leidt de beginselen van het libertarisme af van het zogenaamde non-agressieprincipe, dat inhoudt dat niemand het recht heeft om geweld te initiëren tegen een ander. Geweld is daarbij gedefinieerd als het schenden van het lijf en het eigendom van een ander, zoals dat bijvoorbeeld gebeurt bij moord, fysieke dwang en diefstal. Het libertarisme is evenwel wat anders dan pacifisme omdat geweld wel legitiem bevonden wordt als verdediging, als straf, of als genoegdoening tegen diegenen die het non-agressieprincipe geschonden hebben. Criminelen (bewezen schenders van het non-agressie principe) mogen dus opgesloten en gestraft worden.

Rothbard wijst er op dat de staat historisch gezien de grootste overtreder is van het non-agressieprincipe: 

While opposing any and all private or group aggression against the rights of person and property, the libertarian sees that throughout history and into the present day, there has been one central, dominant, and overriding aggressor upon all of these rights: the State. In contrast to all other thinkers, left, right, or in-between, the libertarian refuses to give the State the moral sanction to commit actions that almost everyone agrees would be immoral, illegal, and criminal if committed by any person or group in society. The libertarian, in short, insists on applying the general moral law to everyone, and makes no special exemptions for any person or group. (p.24)

For centuries, the State (or more strictly, individuals acting in their roles of “members of the government”) has cloaked its criminal activity in high-sounding rhetoric. For centuries the State has committed mass murder and called it “war”; then enobled the mass slaughter that “war” involves. For centuries the State has enslaved people into its armed battalions and called it “conscription” in the “national service.” For centuries the State has robbed people at bayonet point and called it “taxation.” In fact, if you wish to know how libertarians regard the State and any of its acts, simply think of the State as a criminal band, and all of the libertarian attitudes fall into place. (p.46)

Hiertegen zou ingebracht kunnen worden dat de staat een noodzakelijk kwaad is, omdat zij dan tenminste tracht te voorkomen dat haar onderdanen onderling het non-agressie principe schenden. Maar in het toepassingsgedeelte van zijn boek laat Rothbard zien dat recht en ordehandhaving ook zonder de staat voorzien kunnen worden en ook daadwerkelijk wel eens zonder de staat voorzien zijn. De staatloze maatschappij waarvan dan sprake is, wordt ook wel anarcho-kapitalisme genoemd.

In het anarcho-kapitalisme zouden de particuliere politieorganisaties elkaar niet in de haren vliegen in een poging om monopolist (feitelijk: een staat) te worden, omdat hun onderlinge concurrentie om de gunst van de klant dit tegengaat. Oorlog voeren tegen andere politieorganisaties creëert hoge materiële en personele kosten, die opgebracht moeten worden uit hoge premies aan hun cliënten—die van politieorganisatie zullen veranderen omdat zij liever bij een vreedzame en goedkope organisatie zitten. Ook zullen politieorganisaties (en hun cliënten) gebaat zijn bij onderlinge samenwerking tegen een eventuele agressieve politieorganisatie.

Juist het kunnen afwentelen van kosten op anderen heeft ertoe geleidt dat onze huidige politieorganisaties (overheden) zo oorlogzuchtig zijn: de kosten van hun agressie zijn niet voor de overheden zelf maar voor de belasting- en dienstplichtigen. Om deze situatie te bereiken was wel de nodige ideologische propaganda nodig. Aldus werd het kanonvoer en het belastingvee voorgehouden dat hun offers een nobel doel dienden: de nationale veiligheid (neoconservatisme), de heerschappij van het proletariaat (socialisme), de glorie van volk en vaderland (nationalisme), of de wil van God (Jihad). Verder waren de intellectuelen maar al te gretig om het bestaan van de staat weer te geven als noodzakelijk en heilzaam voor haar onderdanen. In ruil hiervoor was voor deze intellectuelen immers een gezaghebbende en comfortabele rol weggelegd in het staatsapparaat, zoals aan de staatsuniversiteiten of bij de ministeries.

Voor libertariërs volgt uit Rothbards analyse natuurlijk een heel andere ideologische rol: het de-legitimiseren van de overheid en haar op geweld gebaseerde activiteiten. In dit boek doet Rothbard dit aan de hand van hoofdstukken over de libertarische beginselen, de aard van de staat, particuliere recht- en ordehandhaving, burgerrechten, onderwijs, de verzorgingsstaat, economische crises, overheidsbedrijven, infrastructuur, milieu, en het buitenlands beleid. Het boek is hier in zijn geheel te vinden op de website van het Mises Institute. Veel leesplezier!

For a New Liberty: the Libertarian Manifesto (Murray Rothbard, herziende druk 1978)

Over de auteur

Peter van Maanen studeerde economie aan de VU en volgde de postdoctorale lerarenopleiding economie aan de UvA.

Hij liep zijn economiestage bij de Directie Economische Zaken van de SER, en deed zijn leservaring op aan het Montessori Lyceum Amsterdam en het Montessori Lyceum Rotterdam. Hij heeft onderzoek gedaan als econoom voor het economisch bureau van ING, als summer fellow voor het Ludwig von Mises Institute in de VS, en is nu al weer enige tijd onderzoeker bij het CBS.

Stichting MeerVrijheid
webmaster@meervrijheid.nl