Milton Friedman 1912-2006

Door Eduard Bomhoff

28 november 2006

Niemand heeft meer bijgedragen aan beter inzicht in inflatie dan de onlangs overleden Milton Friedman. Toch is hij, zeker ook in Nederland, lange tijd verguisd geweest.

Op 16 november overleed Nobelprijswinnaar Milton Friedman, de invloedrijkste econoom van de moderne tijd. In de tijd van hoge inflatie dertig jaar geleden was Friedman in Nederland niet invloedrijk. Hij schreef namelijk niet alleen over geld en rente, maar was ook een overtuigd voorstander van lage belastingen en een minimale overheid.

De meeste Nederlandse economen haatten zijn ideeën over lage belastingen en namen gemakshalve aan dat zijn theorieën over geld ook afschuwelijk rechts of reactionair zouden zijn. Pas in 1983 zag de eerste linkse politicus zich gedwongen om toe te geven dat ook een socialist beter af is met een lage inflatie: de Franse president Francois Mitterand. in Nederland pleitte PvdA toen nog voor het verkopen van het goud van De Nederlandsche Bank (DNB) en het opjagen van de geldhoeveelheid. Zulke onzin wordt gelukkig nergens meer gehoord, want voor de big spenders in Frankrijk en Zweden is een lage inflatie even welkom en nuttig als voor de kampioenen van lage belastingen in Hongkong of de Verenigde Staten. Dat inzicht is de grote verdienste van Friedman op monetair gebied.


De Nederlandsche Bank


Tussen 1945 en 1971 kon Nederland de inflatie niet zelf bepalen, omdat de gulden aan de dollar was gekoppeld. Na 1968 verzwakte de dollar, onder meer doordat de Franse president Charles de Gaulle in het geheim dollars voor goud omruilde. Toen een wegsmeltende Amerikaanse goudvoorraad president Richard Nixon in 1971 dwong het stelsel van vaste wisselkoersen te beëindigen, een actie die Friedman al in 1968 had voorspeld, kregen landen de vrijheid hun eigen monetaire koers uit te zetten. In West-Europa kozen Duitsland en Zwitserland voor een wijs beleid; de meeste andere landen gebruikten die vrijheid verkeerd en kregen te maken met een almaar oplopende inflatie.

In Nederland verkondigde DNB een gecompliceerde theorie over de inflatie die niemand buiten het hoofdkantoor aan het Frederiksplein geheel begreep. De theorie kwam erop neer dat DNB niet het juiste adres was voor verwijten over de inflatie. De inflatie ontstond volgens DNB-president Jelle Zijlstra door vakbonden en werkgevers. Hij hield doorwrochte betogen over de schadelijke gevolgen van inflatie. Die richtte hij niet tot zichzelf, maar tot de sociale partners die te hoge loonstijgingen afspraken. Professor Pieter Korteweg (later topman bij Robeco) en ik waren de enigen die volhielden dat niet de vakbonden, maar DNB schuld had aan de inflatie. Meestal werden wij weggehoond, het felst in het jaar dat Friedman Chili bezocht en op audiëntie ging bij dictator Augusto Pinochet.

Pas onder Duisenberg koos DNB voor een visie in lijn met Friedmans monetaire theorie
Toen de jaarvergadering van de Nederlandse Vereniging van Economen afzakte tot een ad-hominem-aanval op Friedman deed ik mezelf waarschijnlijk meer plezier dan de collega's door eraan te herinneren dat Jan Tinbergen bij een bezoek aan Franco-Spanje een eredoctoraat had aangenomen, terwijl Friedman een eredoctoraat in Chili afwees en in zijn openbare optredens tegen de onderdrukking in dat land sprak.

Pas onder president Wim Duisenberg koos DNB, in navolging van de Bundesbank in Frankfurt, voor een duidelijke visie in lijn met Friedmans monetaire theorie. Maar toen was het kwaad al geschied: de hoge inflatie tussen 1970 en 1980 veroorzaakte een schadelijke boombust in de huizenmarkt en was een factor in de erosie van de winstgevendheid van de industrie. De afbraak van de werkgelegenheid in de industrie kwam in de hoge-inflatielanden Nederland en Engeland twintig jaar eerder dan in de lage-inflatielanden Duitsland en Zwitserland. Die les is geleerd en nu is de inflatie in alle Oeso-landen laag en stabiel. Niemand heeft meer bijgedragen aan inzicht in inflatie dan Friedman. Volgende keer meer over zijn activiteiten.

Eduard Bomhoff

De heer Bomhoff is decaan van de Business School van de Nottingham University in Maleisië

Deze column verscheen 25 november 2006 in FEM Business

Stichting MeerVrijheid
webmaster@meervrijheid.nl