“De overheid is op zijn best waardeloos, en op op zijn slechts contra-productief.”
Kakha Bendukidze (Georgische Minister van economische zaken)

Liberalen in de war

Door Syp Wynia

24 november 2006

Er gebeuren gekke dingen.

Zelfs de linkse oppositiepartijen komen met plannen om de omvang van de overheid in te tomen. Dat verwacht je niet direct. Minstens zo opvallend is dat de weerstand tegen die plannen vooral van VVD-ministers komt, politici van wie je verwacht dat ze juist voor een robuuste afslanking van de overheid zijn.

Uitgerekend de VVD-minister van Financiën, de als zuinig bekendstaande Gerrit Zalm, kwam in reactie op stevige snoeiplannen voor de overheid van de werkgeversclubs VNO-NCW en MKB-Nederland in juli meteen met een tegenrapport. Er werkten heus niet zo veel 'beleidsambtenaren' bij de rijksoverheid, zo moesten we begrijpen. En de veertigduizend ambtenaren die er volgens de ondernemers uit konden, daar was geen denken aan. Volgens de berekeningen van Zalms ministerie zijn verreweg de meeste ambtenaren 'ondersteunend' of 'uitvoerend' en daarmee onmisbaar. Dat die ondersteuners en uitvoerders vooral de regelbedenkers en regelopschrijvers ondersteunen of hun regels uitvoeren, bleef in het Zalms rapport onderbelicht.

Nadat vrijwel alle politieke partijen in hun verkiezingsprogramma's kans zagen om in de overheid te snijden, was het weer de VVD'er Zalm die waarschuwend aan de bel trok. De partijen rekenen zich rijk, zo meldde de minister van Financiën. Daar had hij geen ongelijk in, maar waarom moet Zalm op de rem trappen? Tel je zegeningen, zou ik zeggen.

Die partijen mogen zich dan nu rijk rekenen, op een gegeven moment zullen ze toch met het water naar de dokter moeten. Bij het maken van een regeerakkoord zal blijken dat ze misschien niet alle ambtenaren naar huis kunnen sturen, zoals ze hadden voorzien. Maar dan zullen ze in ruil uitgaven moeten schrappen. Daar is, hoe je het ook bekijkt, vanuit liberaal gezichtspunt niets mis mee, zou je zeggen.

Zalm is niet de enige liberaal die zich zorgen maakt over de liberale tendens bij zowel CDA, PvdA, GroenLinks en SP als de nieuwe partijen ter rechterzijde. Op 19 oktober verscheen in NRC Handelsblad een opiniebijdrage van de VVD'er Johan Remkes, minister van Binnenlandse Zaken, die eveneens zijn pijlen richtte op de miljardenbezuinigingen die de partijen voor het overheidsapparaat in petto hebben.

Remkes vindt dat de overheid ten onrechte als sluitpost fungeert en komt in het geweer tegen het PvdA-plan om de waterschappen te schrappen. Dat is juist een plan dat het overwegen waard is. Remkes keert zich eveneens tegen de vacaturestop die het CDA voor de overheid wil, door voor iedere vier vertrokken ambtenaren slechts één nieuwe te laten terugkeren. Terwijl zo'n harde regel in elk geval kan bijdragen aan het inkrimpen van de overheid, zoals een rechtgeaarde liberaal zou moeten willen.

Al die plannen van de partijen brengen de taakuitoefening van de overheid in gevaar, denkt minister Remkes. Waar hij wél iets in ziet, is om de bijstandsuitkeringen niet meer door de gemeente te laten uitkeren, maar door de Sociale Verzekeringsbank. Dit is nou een onzinnig idee. We hebben de afgelopen jaren immers gezien hoe de nota bene door VVD-lijsttrekker Mark Rutte door het parlement geloodste Wet Werk en Bijstand, de gemeenten tot een veel scherpere bejegening van hun bijstandtrekkers heeft gedwongen. Die wet is zo succesvol, dat Remkes' partijgenoot Zalm heeft geopperd om ook de WW-uitkeringen naar de gemeenten over te hevelen. En dan nu dit idee van Remkes. Raar.

Daags na publicatie van Remkes' pleidooi was daar Roel Bekker, de hoogste ambtenaar op het departement van Volksgezondheid van weer een andere VVD-minister, Hans Hoogervorst. Al die snoeiplannen waren niet inspirerend voor de ambtenarij, betoogde Bekker. Hij vond het maar 'borrelpraat' dat we met veel minder ambtenaren toe zouden kunnen.

Als klap op de vuurpijl klaagde Bekker erover dat zulke plannen 'ideologisch' getint waren. Ja, dank je de koekoek. Het moet er ook nog bijkomen dat politieke partijen geen ideologie meer mogen hebben. Het gekke is in dit geval nou juist dat alle partijen van links tot rechts minder ambtenaren willen, en dat je kennelijk vanuit diverse ideologieën tot dezelfde conclusie kunt komen.

Die gekkigheid wordt alleen overtroffen door liberale bewindslieden, die eigenlijk zouden moeten juichen nu van alle kanten een liberale trend wordt ingezet, maar vervolgens heel on-liberaal de hakken in het zand zetten.

Over de auteur

Syp Wynia is columnist en redacteur van het opinietijdschrift Elsevier.

Syp Wynia heeft geruime tijd als journalist gewerkt voor de politieke redactie van het Parool en is later werkzaam geweest in Brussel. Deze ervaringen hebben hem veel kennis verschaft over zowel de nationale als internationale politiek. De opgedane kennis komt uitstekend van pas bij zijn huidige werk bij Elsevier, waar hij in zijn columns het beleid van de overheid aan een zeer kritische blik onderwerpt. In 2004 sprak hij over Europa op het politiek café van MeerVrijheid. Wynia is niet verbonden aan de Stichting MeerVrijheid.

Stichting MeerVrijheid
webmaster@meervrijheid.nl