“If you protect a man from folly, you will soon have a nation of fools. ”
William Penn

Gratis kinderopvang? Doe het niet!

Door Syp Wynia

21 september 2006

Wat steekt er toch achter de nieuwe rage om de kinderopvang helemaal of vrijwel gratis te maken?

De meeste linkse partijen zien een principiële zaak in het opbouwen van zoveel mogelijk collectieve voorzieningen. Bij de andere partijen is de geest voor de gratis kinderopvang vooral rijp gemaakt door de druk van de vergrijzing. Als er veel ouderen zijn die niet werken, zullen de relatief schaarse niet-ouderen meer moeten werken en dan is het geen goed idee dat een groot deel van de bevolking, althans de moeders onder hen, thuis bij de kinderen zit.

Dat de moeders weinig werken, komt, nog steeds volgens deze redenering, doordat de kinderopvang te duur is. Nu valt dat nogal te bezien, vooral als de werkgever, zoals van hem wordt verwacht, meebetaalt aan de opvang. Het valt zeker ook mee als de opvang buiten de officiële kanalen om wordt georganiseerd. Oma’s en buurvrouwen doen het doorgaans voor niets, au pairs doen het voor weinig en zelfs officiële oppasmoeders brengen niet meer dan een euro of 3 per uur in rekening.

Dat hele circuit van gratis of goedkope opvang is nu nog veel groter dan het circuit van de formele opvang. Ongeveer tweederde – een miljoen in getal – van de kinderen tot 12 jaar wordt, zo zocht het Centraal Bureau voor de Statistiek over 2005 uit, helemaal niet door anderen dan de ouders 'opgevangen’. Van de resterende kinderen wordt minder dan de helft betaald opgevangen en het grootste deel onbetaald. Als er al opvang is, betreft het meestal alleen de allerjongsten en meestal gaat het om hooguit twee à drie dagen in de week.

De SP en GroenLinks willen vijf dagen in de week gratis opvang. De PvdA wil dat voor drie dagen in de week. Stel nou dat heel Nederland daar ook volledig gebruik van zou maken, dan zou dat – nog afgezien van de gigantische operatie rond de gratis voor- en naschoolse opvang – er al toe leiden dat de formele, betaalde opvang met een factor vijf à tien toeneemt.

Er zouden, ruw geschat, minstens 200.000 en misschien nog wel meer kinderopvangers voor moeten worden aangetrokken. Waar haal je die mensen vandaan als de kwaliteit van de kinderopvang nu al ter discussie staat omdat de kwaliteit de toegenomen vraag niet heeft kunnen bijhouden, zoals het ministerie van Sociale Zaken rapporteert?

De kosten zouden met miljarden de pan uitrijzen, want gratis bestaat natuurlijk helemaal niet. Het zou moeten worden opgebracht door belastingbetalers, inclusief mensen zonder kinderen, ouders die de kinderen de deur al uit hebben en ouders die hun kinderen liever thuis houden of naar oma brengen.
De kosten zouden met miljarden de pan uitrijzen, want gratis bestaat natuurlijk helemaal niet. Het zou moeten worden opgebracht door belastingbetalers, inclusief mensen zonder kinderen, ouders die de kinderen de deur al uit hebben en ouders die hun kinderen liever thuis houden of naar oma brengen. Dat monsterscenario zou er in de gematigder modellen van VVD en D66 iets minder wild uitzien, maar nog steeds draconische vormen aannemen.

Nu weten we dat, mede door het onder Nederlandse ouders aanhoudende idee dat het eigenlijk onfatsoenlijk is om de kinderen de deur uit te doen, allemaal zo’n vaart niet zal lopen. Maar het levert ook niet op wat in elk geval door D66 en VVD wordt beoogd, namelijk het in staat stellen van moeders en in voorkomende gevallen ook vaders om (meer) te gaan werken. Intussen wordt wel het heel aardig functionerende systeem van de onbetaalde of betaalde informele opvang afgebroken, want als de formele opvang gratis is, is het zonde van het geld om je kind gratis naar oma of de buurvrouw te brengen.

Die hele gratis kinderopvang, en al helemaal als 'basisvoorziening’, heeft alles in zich om een nieuwe loot aan de toch al topzware verzorgingsstaat te worden, de eerste nieuwe loot in dertig jaar bovendien.

We weten hoe het met nieuwe sociale voorzieningen gaat. Bij de introductie houd je met de gedragseffecten geen rekening: dat burgers er zich naar gaan gedragen. En als het helemaal uit de hand loopt, is de voorziening niet meer terug te draaien, omdat ze als een verworvenheid wordt gezien door zowel degenen die ervan profiteren als degenen die ervan leven.

De gratis kinderopvang heeft zo alles in zich om de nieuwe WAO te worden. De bedenker daarvan, toenmalig KVP-minister Gerard Veldkamp, dacht in 1967 dat er nooit meer dan 200.000 mensen van zouden profiteren. Maar al binnen twintig jaar dreigden vijf keer zoveel mensen van de voorziening gebruik te maken. Het 'was de vloek van de goede daad’, zei CDA-premier Ruud Lubbers, toen hij omhoogzat met een klein miljoen arbeidsongeschikten. Ook daarom: niet doen, niet aan beginnen.

Gerelateerde link:
- Bart Croughs: Kinderopvang

Over de auteur

Syp Wynia is columnist en redacteur van het opinietijdschrift Elsevier.

Syp Wynia heeft geruime tijd als journalist gewerkt voor de politieke redactie van het Parool en is later werkzaam geweest in Brussel. Deze ervaringen hebben hem veel kennis verschaft over zowel de nationale als internationale politiek. De opgedane kennis komt uitstekend van pas bij zijn huidige werk bij Elsevier, waar hij in zijn columns het beleid van de overheid aan een zeer kritische blik onderwerpt. In 2004 sprak hij over Europa op het politiek café van MeerVrijheid. Wynia is niet verbonden aan de Stichting MeerVrijheid.

Stichting MeerVrijheid
webmaster@meervrijheid.nl