“To include freedom in the... definition of democracy is to define a process not by its actual characteristics... but by its hoped for results.”
Thomas Sowell

Leven en werk van Robert Nozick (1938-2002)

Door Ingezonden

12 juni 2006

Robert Nozick was de denker die het klassieke liberalisme met het economische liberalisme verbond. In zijn hoofdwerk, Anarchy, state and utopia (1974) brengt hij een radicale vorm van liberalisme naar voren: 'Individuen hebben rechten waar niets of niemand inbreuk op mag maken'. Alle rechten hebben bij Nozick een eigendomskarakter. Dus ook het recht op vrijheid en het recht op bezit.

In de natuurtoestand kan iedereen ongelimiteerd recht laten gelden op zijn rechten. Alleen eigenrichting brengt problemen met zich mee. Mensen organiseren zich daarom best in beschermingsverbanden.

Uit de beschermingsverbanden groeit de minimale staat door concurrentie tussen de beschermingsverbanden onderling. De concurrentie zorgt dat de minimale staat die eruit ontstaat inderdaad minimaal is: omdat een ieder belang heeft bij het zo minimaal mogelijk zijn van de staat, deze doet immer het minst inbreuk op de individuele rechten. De minimale staat beperkt zich tot bescherming tegen geweld, diefstal en bedrog en doet contracten naleven - handhaaft natuurrechten en schendt ze niet. Een staat die zich bezig houdt met herverdeling maakt inbreuk op de rechten van burgers, neemt van de een af om aan de ander te geven en dat is eenvoudig diefstal, of, zoals Nozick zegt, belasting heffen om met dat belastinggeld meer te doen - iets anders te doen - dan wat de minimale staat mag doen staat gelijk aan dwangarbeid.

Een staat die zich bezig houdt met herverdeling maakt inbreuk op de rechten van burgers.
Nozick is verantwoordelijk voor de hernieuwde aandacht voor de klassiek-liberale filosofie. Hij stelt dat de minimale staat de meest extensieve staat is die met individuele rechten te vereenzelvigen valt. Met als uitgangspunt een anarcho-kapitalistische ordening à la Rotbard laat Nozick zien, hoe zonder individuele rechten te schenden er automatisch een minimale staat met het monopolie op geweld zal ontstaan. Nozick draagt een libertarische theorie uit, waarin alleen een inkomensherverdeling die zonder geweld, dwang of fraude tot stand is gekomen legitiem is. Inkomensherverdeling door de staat is als gevolg hiervan altijd een inbreuk op de vrijheid van het individu.

Nozick was een vertegenwoordiger van het libertarisme, de stroming die de individuele keuzevrijheid centraal stelt, en de staat wil afschaffen. Deze ideeën heeft hij goed beschreven in zijn eerste boek Anarchy, state and utopia. Na dit boek keerde hij zich af van de politieke filosofie om zich met metafysica bezig te houden. In 1981 schreef hij Philosophical Explanations. Daarin pleitte hij voor filosofisch pluralisme: meerdere, strijdige gezichtspunten kunnen naast elkaar bestaan, en geen enkel gezichtspunt kan totaal weerlegd of als 'volstrekt irrelevant' worden afgedaan. Christelijke filosofie is waardevol omdat ze de rechten van de armen en onderdrukten onder de aandacht brengt. En de Griekse filosofie is waardevol omdat ze het individu oproept om groot te worden.

"Het woord filosofie", schreef hij in The nature of rationality (1993), "betekent liefde voor wijsheid". Maar wat filosofen echt liefhebben is argumenteren. In zijn later werk gaat Nozick zich meer bezighouden met zingeving. The examined life (1993) gaat over liefde en geluk, over het kwaad en de Holocaust. De van origine Oost-Europese Jood Nozick schreef dit boek eigenlijk voor zijn familie. Sinds de Holocaust verdient de mensheid het niet meer om verder te leven, valt erin te lezen. Mocht een buitenaards wezen ooit op aarde landen en horen dat de mensheid is uitgestorven, dan zou die daar, in het licht van de geschiedenis, niet om kunnen treuren.

Robert Nozick is in 2002 gestorven aan kanker.

Dit artikel verscheen eerder op Liberales

Gerelateerde links:
http://www.hno.harvard.edu/gazette/2002/01.17/99-nozick.html
http://www.strauss.za.com/phl/rn_tt_20020126.html

Stichting MeerVrijheid
webmaster@meervrijheid.nl