James Buchanan

Door Ingezonden

14 mei 2006

James Buchanan, Amerikaans econoom, werd geboren op 2 oktober 1919. Hij is de grondlegger van de 'public choice-theorie'. Deze theorie toont aan dat het overheidsbeleid grotendeels bepaald wordt door allerhande drukkingsgroepen. In 1986 kreeg Buchanan de Nobelprijs voor de Economie voor zijn 'synthese van de theorieën over politieke en economische besluitvorming'. Zijn ideeën vormden de theoretische basis van het liberale pleidooi voor een kleinere en efficiënte overheid.

De 'public choice-theorie' geeft inzicht in de totstandkoming van overheidsregelingen. Door de politiek als een (economische) markt te beschouwen, waarop iedere partij zijn/haar winst probeert te maximaliseren, wordt de schijn van algemeen belang van veel regelingen doorgeprikt. De theorie verduidelijkt de invloed van succesvolle belangengroepen op politici en hoe deze de uitkomst van beleid bepaalt.

Door de politiek als een (economische) markt te beschouwen, waarop iedere partij zijn/haar winst probeert te maximaliseren, wordt de schijn van algemeen belang van veel regelingen doorgeprikt. De theorie verduidelijkt de invloed van succesvolle belangengroepen op politici en hoe deze de uitkomst van beleid bepaalt.
In de public choice-theorie worden vraagtekens gezet bij de mogelijkheid dat van overheidswege een anticyclische conjunctuurpolitiek ontworpen kan worden. Er wordt verondersteld dat politici en overheden op precies dezelfde manier besluiten nemen als zakenlieden en consumenten: in termen van het eigenbelang. De public choice aanhangers verklaren de groei van de overheidssector uit de concurrentie van politici en politieke partijen om de stemmen van de kiezer. Politici zijn geneigd om allerlei voordelen toe te kennen aan particuliere belangengroepen teneinde hun kiezersaanhang en daarmee hun eigen machtspositie te vergroten. Op korte termijn leidt dit voor elke groep afzonderlijk tot aanzienlijke voordelen en tot een verhoging van de overheidsuitgaven. Op langere termijn wordt de rekening gepresenteerd in de vorm van begrotingstekorten, toename van overheidsschuld, geldschepping en inflatie. Het centrale probleem is dus niet zozeer 'market failure', maar 'government failure'. Een overheid die meer geld uitgeeft, wordt hierdoor niet machtiger, maar veeleer een speelbal van pressiegroepen. De uitbreiding van de overheidsuitgaven wordt geïnterpreteerd als uiting van een verzwakte staat die niet meer in staat is om de druk van pressiegroepen te weerstaan.

De politieke conclusie ligt volgens Buchanan voor de hand: "Government growth, government failure and government overload thus form an interveawing set of arguments in favour of a minimal state. Increasing state intervention in the ordening of economic and sociale affairs is neither necessary nor beneficial".

Op de politieke markt worden vraag en aanbod onderscheiden. Kiezers en belangengroepen maken de vraagzijde uit en de ambtenaren en politici vormen de aanbodzijde. Vraag en aanbod wordt op elkaar afgestemd maar dit gebeurt op een andere manier dan op de private markten. De prijs is het mechanisme op de private markt; op de politieke markt zijn dat stemmen, pressie en opiniepeilingen. En het overheidsbeleid heeft een collectief karakter.

De 'public choice-theorie' ontstond vooral aan de Amerikaanse universiteiten (Virginia, Chicago, …). Vooraanstaande economen als Buchanan, Tullock, Stigler, Olson, Niskanen, Bretton en anderen tekenden voor deze theorie. In Europa kende de theorie onder andere grote aanhang in de School van Zürich.

Buchanan heeft met zijn theorie een enorme invloed gehad op de visie hoe economische en politieke beslissingen tot stand komen. Zijn belangrijkste en invloedrijkste boeken zijn: The Calculus of Consent: Logical Foundations of Constitutional Democracy (1962) met Gordon Tullock; Cost and Choice (1969); The Limits of Liberty (1975); en Liberty, Market, and State (1985); en zijn biografie, Better than Plowing and Other Personal Essays (1992)

Dit artikel verscheen eerder op Liberales

Stichting MeerVrijheid
webmaster@meervrijheid.nl