Jean-François Revel 1924 - 2006

Door Henk Steenhuis

7 mei 2006

Van leraar tot journalist, dat is de kortste samenvatting van de loopbaan van Jean-François Revel. Opgegroeid is Marseille in een welgestelde familie, naar de beste opleidingen die Frankrijk kent waar hij literair en filosofisch is geschoold, jarenlang leraar in verre landen tot hij terugkeerde naar Frankrijk, niet om carrière te maken in de wetenschap, maar als schrijver/journalist.

Revel werkte van 1966 tot 1981 bij L’Express, vertrok na een conflict als hoofdredacteur en schreef sindsdien voor Le Point, eveneens een weekblad. Inmiddels was een reeks boeken van zijn hand verschenen, die hem wereldberoemd hadden gemaakt. Een paar titels: Ni Marx ni Jésus, La Tentation totalitaire, Comment les démocraties finissent, La Connaissance inutile en laatstelijk, vier jaar geleden, L’Obsession anti-américaine.

Het raadsel dat hij terugkerend beschreef: hoe is het mogelijk dat mensen kiezen voor een politiek stelsel dat korte metten maakt met hun vrijheid, en dat welvaart en geluk in de weg staat?
Hoe hij zo’n faam maakte, is niet raadselachtig. Het grote thema van zijn werk is de opgang van totalitaire ideologieen in de twintigste eeuw: marxisme, fascisme en nazisme. Het raadsel dat hij terugkerend beschreef: hoe is het mogelijk dat mensen kiezen voor een politiek stelsel dat korte metten maakt met hun vrijheid, en dat welvaart en geluk in de weg staat?

Zijn methode was van een rücksichtsloze grondigheid. Al vroeg in zijn leven had hij begrepen dat je niet moet leunen op kennis die je links of rechts hebt opgevangen, maar dat altijd de bronnen dienen te worden bestudeerd. Eerst een onderwerp helemaal doorgronden, dan de analyse van de feiten, tot slot een nietsontziende conclusie.

Jean François RevelSomberheid voerde in zijn werk de boventoon. Revel noemde ooit het democratische tijdperk een korte pauze in een totalitair toneelstuk. Democratie beschreef hij als een broos bouwwerk dat vele vijanden kent. Furieus was zijn analyse op het huidige politieke stelsel in Frankrijk, de Vijfde Republiek, die in zijn ogen buitensporig veel macht aan het staatshoofd verleent. Zijn boek L’Absolutisme inefficace is een keiharde aanval op de toenmalige president Mitterrand.

Het is jammer dat Revel’s boeken al lang niet meer in Nederland verschijnen. Meer dan 25 jaar geleden waagde uitgeverij De Arbeiderspers zich wel eens aan een vertaling en ook al lang geleden hield hij in Leiden de jaarlijkse Huizinga-lezing. Maar dat was vroeger, toen Franse taal en cultuur nog van zekere betekenis waren in ons land.

Maar niet getreurd. Voor wie de moeite wil nemen, staan een dertigtal boeken van Revel ter beschikking. Over politiek, over filosofie en over de Franse keuken niet te vergeten, want de kogelronde auteur was ook op het culinaire vlak uitzonderlijk geleerd.

Al te vaak wordt op journalisten gekankerd en hoe terecht dat dikwijls ook mag zijn, er bestaan wel degelijk collega’s van een bijzondere statuur. Jean-François Revel is een prachtig voorbeeld waartoe de journalistiek, of beter gezegd, waar een journalist wel niet toe in staat is.

Henk Steenhuis

Deze editorial werd gepubliceerd op de website van HP/De Tijd, week 18, 2006

Stichting MeerVrijheid
webmaster@meervrijheid.nl