Milieubeleid is op keerpunt aangekomen

Door Redactie

30 september 2005

Veel problemen blijken door de milieulobby opgeklopt, zo niet geheel van virtuele aard. Aanscherping van milieuwetgeving kost steeds meer en levert steeds minder op. Het milieubeleid is volgens Hans Labohm op een keerpunt aangekomen.

In de opiniepeilingen is de milieuproblematiek gezakt naar de veertiende plaats van de problemen waar de mensen zich zorgen over maken. Voorheen stond ‘ milieu’ ergens bovenaan. Reden voor vreugde dus, nu de mensen kennelijk vinden dat het de goede kant is opgegaan met het milieu? Nee dus. De milieulobby zit in zak en as dat het maatschappelijk draagvlak voor een stringent milieubeleid afbrokkelt. Toch is dat mijns inziens niet terecht. Het milieubeleid heeft ontegenzeggelijk succes gehad, mede dankzij de inspanning van de milieubeweging, waarvoor zij lof verdient.

Maar het verder aanhalen van de duimschroeven kost hoe langer hoe meer geld en levert hoe langer hoe minder op. Bovendien is de laatste tijd duidelijker geworden dat vele milieuproblemen sterk door de milieulobby zijn opgeklopt, zo niet van geheel virtuele aard zijn. Hierdoor is de geloofwaardigheid van de milieubeweging aangetast.

Een berucht voorbeeld van de mythen die er ten aanzien van het milieu bestaan, is de zureregenproblematiek uit de jaren zeventig en tachtig. Op basis van de theorie dat de bossen zouden sterven door zure regen werden toen – en worden nog steeds – hoge maatschappelijke kosten gemaakt. In de loop van de jaren negentig werd het echter duidelijk dat het vermeende Grosse Waldsterben niet bestond. Iets soortgelijks dreigt zich te herhalen met talloze andere vermeende gevaren waarvan de bekendste het antropogene ( door de mens veroorzaakte) broeikaseffect is. Sinds het hoogtepunt van 1998 is de gemiddelde wereldtemperatuur weer wat gedaald. Dat past niet zo goed in het beeld van de steeds maar warmer wordende aarde als gevolg van de door de mens veroorzaakte uitstoot van broeikasgassen.



steeds meer speelvriendjes...
Maar er zijn nog vele andere hardnekkige fabels in omloop. Zo zouden de ijsberen uitsterven als gevolg van het broeikaseffect. Maar de ijsberenpopulatie is de laatste tientallen jaren behoorlijk gegroeid.

Eilanden in de Indische Oceaan zouden als gevolg van de rijzende zeespiegel door het water worden verzwolgen.

Maar de zeespiegel in die regio is de laatste decennia gedaald. Verder zou moeten worden gevreesd voor de verspreiding van besmettelijke ziekten door insecten die zich als gevolg van hogere temperaturen naar Noordelijke streken zouden verplaatsen. Maar hiervan blijkt niets. De verspreiding van ziekten wordt primair door andere oorzaken, in het bijzonder ontbrekende hygiëne, bepaald. Ook zou de frequentie van uitzonderlijke weersverschijnselen, zoals stormen en zware regenval, toenemen. Maar decennialange meteorologische waarnemingen laten geen trendmatige stijging daarvan zien. Enz. enz.

Milieuwetten en - regels zijn goedbedoeld, maar niet altijd voldoende wetenschappelijk onderbouwd. Op dit moment wordt de tijdgeest vooral beheerst door de voorzorgscultuur. Dit is een cultuur die naar een samenleving streeft, waarin de overheid elk potentieel gevaar waaraan de burger kan worden blootgesteld, tracht te elimineren. Omdat veel van die gevaren berusten op emoties, oppervlakkige waarnemingen en suggestieve interpretaties, leidt dit ertoe dat wetten en regels ontstaan die al na korte tijd, als gevolg van voortschrijdend inzicht, achterhaald zijn en daarenboven mank gaan aan een sterk ongunstige verhouding tussen kosten en baten.

'Opgeteld kosten [onnodige milieumaatregelen] de Nederlandse samenleving tussen de vijf en tien miljard per jaar. Van het schrappen ervan worden we niet ziek of ongezond, maar wel een stuk rijker.'
De Groene Rekenkamer, verbonden aan de Stichting Heidelberg Appeal Nederland, heeft in november 2003 een Groenboek uitgebracht, dat een overzicht bevat van voorbeelden van bestaande en nog in te voeren milieumaatregelen, waarvan de wetenschappelijke onderbouwing uiterst onzeker is, of waarvan de beleidsmaatregelen politiek gemotiveerd zijn. Opgeteld kosten zij de Nederlandse samenleving tussen de vijf en tien miljard per jaar. Van het schrappen ervan worden we niet ziek of ongezond, maar wel een stuk rijker.

Maar er lijkt zich nu een kentering in het milieubeleid voor te doen. Na heftig aandringen van de Tweede Kamer heeft de overheid het Centraal Planbureau enige tijd geleden laten doorrekenen wat de implementatie van het Kyoto- verdrag kost, dat beoogt de door de mens veroorzaakte uitstoot van broeikasgassen af te remmen. Dat viel hard tegen. Alleen wanneer alle landen ter wereld zouden meedoen, zou er wat voor zijn te zeggen. Maar dat zal niet gebeuren. De meeste landen in de wereld, zoals de VS, Australië, China, India en Brazilië, voelen er niets voor. Door deze diplomatieke inschattingsfout zit Europa nu als enige opgescheept met een soort Europees mini- Kyoto, dat handenvol geld kost, de Europese concurrentiepositie ernstig schaadt en – theoretisch – een zodanig minuscule netto- afkoeling oplevert dat deze ook na tientallen jaren niet waarneembaar is.


Het huidige Europese mini-Kyoto loopt in 2012 af. Daar komt geen vervolg op. Italië heeft al gezegd daar niets voor te voelen. Rusland zal ongetwijfeld eveneens afhaken. En zelfs Tony Blair, tot voor kort de grote voorvechter van Kyoto, heeft onlangs in een toespraak in Washington laten weten niets meer in Kyoto te zien. RIP Kyoto! Onlangs heeft het CPB – eveneens op aandringen van de Kamer – ook de kosten/baten­ verhouding van windmolens in zee doorgerekend. Het resultaat was opnieuw bedroevend. De ontwikkeling van de offshore windmolens staat nog in de kinderschoenen en er hangt een fors prijskaartje aan. Volgens het CPB zal windenergie op zee pas over twintig jaar rendabel zijn. Maar alleen als andere vormen van energieopwekking veel duurder zijn geworden, omdat men daarvoor (dure) CO2- emissierechten moet inkopen. Nu, dat systeem zal op zijn laatst in 2012, wanneer het Europese mini-Kyoto afloopt, waarschijnlijk worden geliquideerd.

Met andere woorden: ook op de langere termijn zullen windmolens op zee niet op wind maar op subsidie moeten draaien. Kortom, de milieuparagraaf van de miljoenennota belooft weer een interessante discussie op te leveren.

Hans Labohm

De auteur is econoom en publicist. De Stichting Heidelberg Appeal Nederland, opgericht in 1994, wil een onafhankelijke en objectieve bron van informatie zijn m.b.t. onderwerpen als milieu, landbouw en biotechnologie.

Gerelateerde link:
- Hans Bennink: IJsberen

Stichting MeerVrijheid
webmaster@meervrijheid.nl