De grondwet zorgt niet voor vrede en veiligheid

Door Koen Swinkels

27 mei 2005

Constant hoor je voorstanders van de Europese grondwet benadrukken dat deze nieuwe grondwet zal zorgen voor vrede en veiligheid: er zal nooit meer oorlog uitbreken en terrorisme kan eindelijk bestreden worden. Dit is onzin en het tegendeel lijkt eerder waar.

Ten eerste wil het feit dat sinds het begin van de Europese Unie er geen oorlog tussen die landen onderling heeft gewoed volstrekt niet automatisch zeggen dat deze politieke samenwerking in de vorm van de EU daar de oorzaak van was. In diezelfde periode, bijvoorbeeld, kregen gezinnen ook voor het eerst een televisie, maar dit betekent uiteraard niet dat dit de oorzaak voor het uitblijven van oorlog was. Correlatie impliceert dus geen causatie en een onafhankelijke theorie is nodig om aan te geven dat het de politieke samenwerking en niet bijvoorbeeld de economische samenwerking is geweest die voor vrede heeft gezorgd.

Maar, ten tweede, zelfs als er zo een theorie is die laat zien dat de samenwerking totnogtoe bij heeft gedragen aan de vrede in Europa wil dit volstrekt niet zeggen dat een verregaandere samenwerking, zoals voorgesteld in de grondwet, hetzelfde zal bereiken. 20 Jaar geleden waren de bevoegdheden en taken van de EU veel minder omvangrijk dan ze nu zijn, en kwam er geen oorlog. Nu zijn die taken veel alomvattender en worden allerhande pogingen gedaan ze nog groter te maken en zijn de condities die misschien eerder voor vrede zorgden dus nu allicht al veranderd of verdwenen. De huidige en toekomstige politieke structuur van de EU garandeert dus geenszins dat de periode van vrede gehandhaafd wordt. Sterker nog, het tegendeel lijkt het geval.

We kunnen in deze discussie twee soorten oorlogen onderscheiden: oorlogen tussen Europese landen tezamen tegenover (landen uit) andere continenten, en oorlogen tussen Europese landen onderling. Beide type oorlogen worden waarschijnlijker door de Europese grondwet, zoals we hieronder zullen zien.

Zowel oorlogen tussen de EU en andere landen, alswel oorlogen tussen EU-landen onderling worden waarschijnlijker door de grondwet.
De voorstanders van de grondwet stellen continu dat door de opkomende macht van China (en wellicht ook India), en de al aanwezige economische macht van de Verenigde Staten, de Europese landen verregaand samen moeten werken en één blok vormen, zowel in economisch als in militair opzicht. Dit is zowel absurd als beangstigend. Het is absurd omdat economisch gezien enkel bedrijven, individuen, organisaties, instituten en dergelijke handelen; er bestaat niet zoiets als een collectief, een land of een continent, dat handelt ‘als een blok’. Voor bijvoorbeeld een bedrijf maakt het niet of het met een bedrijf of individu in een ander land of zelfs een ander continent werkt: hoe meer of hoe betere transacties het kan doen, hoe beter. En voor een consument geldt hetzelfde: het maakt hem niet uit of een product uit Frankrijk of uit China komt zolang het product maar steeds beter en goedkoper wordt. En dit is juist waar de opkomst van bijvoorbeeld China voor zorgt.

Vrijhandel is altijd voordelig voor beide partijen die aan de transactie deelnemen: het feit dat ‘China’ rijker wordt, impliceert op geen enkele wijze dat ‘Europa’ armer wordt. In tegendeel, door de zich, in de vorm van de toetreding van China tot de wereldmarkt, steeds verder uitbreidende arbeidsverdeling en de toenemende concurrentie, zal iedereen profiteren van steeds betere, innovatieve en goedkope producten. De idee van de economische macht van bijvoorbeeld China als bedreiging voor Europa is een gotspe. En hiermee komen we meteen bij de reden dat de idee van een Europees blok niet alleen absurd, maar vooral ookbeangstigend is.

Vrijwel overal in het ‘oude’ Europa hoor je klachten over de globalisering, over banen die verloren gaan aan bijvoorbeeld Chinese bedrijven, aan industrieën die teloor gaan enzovoorts. Europa zegt te zorgen voor een toename van de welvaart in Europa. Doordat de EU in de huidige vorm, zoals we bij de bespreking van het volgende argument zullen zien, door haar sociaal-demoratische economie, nooit voor een significante toename van de welvaart in Europa zal kunnen zorgen, zullen Europese politici alles op alles zetten om hun falen af te wentelen op anderen, zoals China dat ‘onze banen steelt’, ’onze industrieën’ kapot maakt enzovoorts. Het feit dat door de globalisering alle andere mensen bezijden de werknemers van inefficiënte Europese bedrijven profiteren van lagere prijzen en dus geld besparen dat ze weer op een andere manier kunnen uitgeven om zo weer nieuwe banen te scheppen, zal door zulke politici altijd worden verzwegen. In plaats daarvan zullen de demagogen de woede tegen bijvoorbeeld China aanwakkeren. Doordat de EU als één blok kan optreden, kunnen ze dan bijvoorbeeld allerlei protectionistische maatregelen nemen om producten uit China te weren. Dit zal kwaad bloed bij de Chinezen zetten, en serieuze handelsconflicten kunnen leiden tot heuse handelsoorlogen en uiteindelijk werkelijke oorlogen. Zoals Bastiat al zei, zullen wanneer goederen niet de grens over kunnen steken, legers dat wel doen.

[Mogelijke protectionistische maatregelen van de EU zullen] kwaad bloed bij de Chinezen zetten, en serieuze handelsconflicten kunnen leiden tot heuse handelsoorlogen en uiteindelijk werkelijke oorlogen.
Tel daarbij op dat de EU een eigen legermacht aan het opbouwen is, en meer invloed in de wereld wil. Dit vráágt gewoonweg om meer terrorisme. Osama Bin Laden is een massamoordenaar, maar hij is niet krankzinnig. De redenen die hij geeft voor zijn terreur zijn simpel: Amerika’s bezetting van heilig land in het Midden-Oosten, Amerika’s steun aan Israël, en in het verleden de sancties tegen Irak die aan honderdduizenden mensen het leven hebben gekost. De belangrijkste en misschien wel enige manier om terrorisme te bestrijden is door op te houden je militair te bemoeien met andere landen, je te mengen in conflicten en dergelijke en door het zelfbeschikkingsrecht van volkeren (en individuen!) te erkennen. In de grondwet staat weliswaar dat de EU alleen militair mag ingrijpen in de vorm van vredesmissies en ter zelfverdediging, maar wanneer er eenmaal een groot militair apparaat is, is het niet moeilijk om deze criteria nogal ruim te interpreteren. De oorlog in Irak werd ook verdedigd als defensief, als een ‘pre-emptive strike’. Op deze manier zal de EU juist zorgen voor een toename van terrorisme binnen de EU, waardoor de EU op haar beurt weer steeds draconischer maatregelen kan nemen ten opzichte van de eigen bevolking om de terreurdreiging aan te pakken, en zo haar macht uit te breiden en haar eigen bevolking te terroriseren. Niks vrede en veiligheid dus.

Naast het feit dat, zoals we net gezien hebben, het niet erg waarschijnlijk is dat de grondwet oorlogen tussen de EU en andere landen of continenten of volkeren zal voorkomen, is er ook geen enkele reden om aan te nemen dat de grondwet oorlogen tussen Europese landen onderling zal voorkomen. In tegenstelling tot de vrije markt is politiek geen win-win situatie: wat de één wint aan macht en gunsten gaat ten koste van de ander. Wanneer ‘landen’ dus niet langer louter economisch samenwerken, maar juist steeds inniger politiek met elkaar te maken hebben ontstaan automatisch serieuze belangenconflicten. De EU kan geld herverdelen, tarieven en subsidies instellen, regulering opleggen en rechtspreken: allemaal potentiële bronnen van conflict.

Je ziet nu al de kiem voor een serieus conflict over de bijdragen van landen aan de begroting van de EU: landen als Zweden en Nederland dragen relatief veel meer bij dan landen als Frankrijk of Groot-Brittannië. Deze zullen hun privileges niet willen opgeven en wanneer, zoals in de grondwet staat, grote landen meer macht krijgen zullen bijvoorbeeld kleine landen steeds meer uitgebuit kunnen worden. Een oplossing is het recht op afscheiding. Dit staat ook in de grondwet maar wel met de extreem belangrijke voorwaarde dat een gekwalificeerde meerderheid van de andere landen toestemming moet geven. Daar zo’n recht op afscheiding, zij het om economische, culturele, religieuze of etnische redeben, door de machthebbers niet gewaardeerd zal worden en doordat de EU een steeds machtiger apparaat wordt, zal afscheiding niet gemakkelijk zijn. Burgeroorlogen of ‘terroristische’ afscheidingsbewegingen kunnen het gevolg zijn.



Abraham Lincoln
Exact dit gebeurde in wat wel eens aangehaald wordt als voorbeeld voor de EU, de Verenigde Staten. De Burgeroorlog ontstond juist omdat het Noorden in de overheid in de meerderheid was en grote tarieven oplegde om de eigen industrieën te beschermen. Omdat het Zuiden vooral een import-en exporteconomie was ondervonden zij de grote nadelen van de hoge tarieven. De opbrengsten van de tarieven waarvan het Zuiden feitelijk de gevolgen betaalde kwamen bijna louter ten goede aan industrieën in het Noorden, Hierdoor wilde het Zuiden zich afscheiden van het Noorden. Het Noorden, onder leiding van Abraham Lincoln, sloeg deze afscheidingsbeweging op gruwelijke wijze neer, met meer dan 600.000 doden als gevolg. Het is niet denkbeeldig dat soortgelijke situaties zich in de EU zullen gaan voordoen, zeker wanneer het recht op afscheiding niet gegarandeerd wordt of kan worden.

Samenvattend kunnen we stellen dat de idee dat de grondwet voor vrede zal zorgen op drijfzand is gebaseerd. Het feit dat na 1945 er geen oorlog tussen Westerse Europese landen is geweest wil absoluut niet zeggen dat de politieke samenwerking in de vorm van de EU daar de reden voor is geweest, laat staan dat een nog verregaandere samenwerking oorlog in de toekomst zal voorkomen. Integendeel, ze zal zelfs de mogelijkheden tot oorlog vergroten, zowel oorlogen tussen de EU aan de ene kant en andere landen of continenten aan de andere kant door het creëren van een ‘blok Europa’ als wel tussen landen binnen de EU onderling doordat de oorzaken voor conflict juist door politieke bemoeienissen met elkaar ontstaan.

Koen Swinkels

Over de auteur

Koen Swinkels studeerde filosofie in Amsterdam en specialiseerde zich in wetenschapsfilosofie en het werk van Ludwig Wittgenstein. Naast zijn normale werkzaamheden is hij webmaster van MeerVrijheid.nl.

Stichting MeerVrijheid
webmaster@meervrijheid.nl