“Some regard private enterprise as if it were a predatory tiger to be shot. Others look upon it as a cow that they can milk. Only a handful see it for what it really is - the strong horse that pulls the whole cart.”
Winston Churchill

Ziekmakende uitkeringen

Door Syp Wynia

10 maart 2005

Nederland is nagenoeg het enige land ter wereld waar ziekteverzuim de ziekmelders niets kost.

Weliswaar hoeven de ondernemers hun zieke personeel volgens de wet maar 70 procent van het loon door te betalen, maar in vrijwel alle cao’s is de wet ‘gerepareerd’: de werkgever betaalt de zieke volledig door.

Dat leidt tot bizarre situaties. Iedereen kent van zijn werk of in zijn omgeving wel mensen die onder het mom van ziek te zijn, bijklussen of een heerlijk leventje leiden. Een lezer meldt dat het hem veel tijd, geld en moeite kostte om een werknemer te ontslaan die ziek heette te zijn, maar die intussen met een bedrijfsauto door Frankrijk toerde om voorbereidingen te treffen voor het opbouwen van een nieuwe leven.

Het is dus geen wonder dat Nederland het hoogste ziekteverzuim ter wereld heeft. Er zijn aanwijzingen dat hooguit 30 procent van de Nederlandse ziekmeldingen werkelijk een medisch legitieme reden heeft. Als je ziekte aantrekkelijk maakt – of: niet-onaantrekkelijk – zal het ziekteverzuim oplopen. Als je er kosten aan verbindt, of zelfs maar de plicht om aan te tonen dat je ziekteverzuim een serieuze medische grond heeft, zal het ziekteverzuim dalen.

In België is het ziekteverzuim een stuk lager dan in Nederland. Dat komt niet omdat de Belgen gezonder zijn, maar door het feit dat je daar de eerste ziektedagen zelf moet betalen en meteen met een doktersverklaring moet komen. Na een halfjaar heeft de Belgische werknemer een loonverlies van 28 procent ten opzichte van zijn laatstverdiende loon, terwijl zijn Nederlandse collega niet eens het idee heeft dat hij geen loon, maar ziekengeld krijgt.

Ik heb me laten vertellen dat Belgen die over de grens in Nederland werkten al na een korte tijd net zo’n hoog ‘Nederlands’ ziekteverzuim vertoonden als hun Nederlandse collega’s. Omgekeerd waren Nederlandse grensarbeiders in België snel net zo weinig ziek als hun Belgische collega’s.

" De mate waarin ziek zijn onder werknemers is domweg maakbaar en heeft weinig van doen met de stand van gezondheidszorg of het algemeen welbevinden."
Het hoge Nederlandse ziekteverzuim kan ook al niet het gevolg zijn van de te lange dagen en het gebrek aan vakantie, want de Nederlandse werknemer maakt – gemiddeld – op jaarbasis de minste uren van de hele beschaafde wereld. De mate waarin ziek zijn onder werknemers is domweg maakbaar en heeft weinig van doen met de stand van gezondheidszorg of het algemeen welbevinden.

Maar: op de een of andere manier is ziek zijn in Nederland onaanraakbaar verklaard. Het heeft er vast iets mee te maken dat slachtofferschap in de Nederlandse cultuur, in elk geval die van de laatste halve eeuw, wordt beloond met een soort heiligverklaring, met morele onaantastbaarheid. Zo’n beloning van slachtofferschap zal altijd tot meer slachtoffers leiden.

Het paradoxale is dat de op morele gronden onaantastbare zieke werknemer die zich op egoïstische, dus immorele gronden ziek meldt daarmee behalve zijn werkgever die productieverlies leidt, ook zijn eigen collega’s benadeelt. Die collega’s moeten niet alleen het werk van de zieke erbij nemen, maar betalen samen met de werkgever direct en indirect ook het doorbetaalde loon van de immorele zieke. De moreel zo hoogstaande gedachte dat je een ziekmelder niets in de weg moet leggen, leidt dus juist tot morele erosie. Ook daarom is het verantwoord, om niet te zeggen noodzakelijk, zieken minder te betalen en meer achter de broek te zitten dan in Nederland gangbaar is.

Helaas hebben de vakbonden zich als hoeders van het immorele ziekteverzuim opgeworpen en helaas stinken de werkgeversclubs er steeds weer in – kennelijk uit angst voor asociaal te worden versleten, hogere cao-lonen te moeten betalen of stakingen aan hun broek te krijgen. Vakbonden halen op deze markt van ziekte en loon nu bonussen binnen als er in organisaties minder ziekmeldingen zijn. Dat klinkt aardig, maar is het niet. Omdat het ziekteverzuim met de economie meebeweegt en omdat de onterechte ziekmelders evenzeer van deze bonussen profiteren.

Daarom zijn de huidige cao-onderhandelingen cruciaal. Het gaat om de vraag of de afspraak tussen kabinet, werkgevers en vakcentrales van november wordt nagekomen om de ziekengelduitkering over de eerste twee jaar ziekte te beperken tot gemiddeld 85 procent, en om hoe dat gebeurt. Als de werkgevers, ook die van de overheid, nu voor een keer eens hun rug recht houden en het ziekengeld al in het eerste jaar inperken, dan kunnen ze daarmee niet alleen een bijdrage leveren aan het vergroten van de productiviteit, maar ook aan het herstel van redelijkheid en rechtvaardigheid. Aan het herstel van normen en waarden, om het eens anders te zeggen.

Syp Wynia

Over de auteur

Syp Wynia is columnist en redacteur van het opinietijdschrift Elsevier.

Syp Wynia heeft geruime tijd als journalist gewerkt voor de politieke redactie van het Parool en is later werkzaam geweest in Brussel. Deze ervaringen hebben hem veel kennis verschaft over zowel de nationale als internationale politiek. De opgedane kennis komt uitstekend van pas bij zijn huidige werk bij Elsevier, waar hij in zijn columns het beleid van de overheid aan een zeer kritische blik onderwerpt. In 2004 sprak hij over Europa op het politiek café van MeerVrijheid. Wynia is niet verbonden aan de Stichting MeerVrijheid.

Stichting MeerVrijheid
webmaster@meervrijheid.nl