Royalty en loterijen

Door Syp Wynia

11 april 2005

Midden jaren tachtig richtten vier heren het bedrijf Novamedia op, met als oogmerk goede doelen te dienen.

Drie van de vier oprichters kwamen van de ontwikkelingshulpclub Novib. Pater Simon Jelsma had Novib opgericht, Boudewijn Poelmann bedacht er de lucratieve jaarkalender. Novamedia werd een groot succes, vooral toen de heren de Postcode Loterij oprichtten. Die loterij bracht zoveel op, dat Novamedia de oprichters vele malen miljonair maakte. En hen in staat stelde de BankGiro Loterij en de Sponsor Loterij over te nemen. Daardoor werden ze nagenoeg monopolist op de loterijmarkt voor goede doelen.

In 2003 haalde Novamedia alleen uit de drie Nederlandse loterijen meer dan een half miljard euro op. Van de lotenverkoop van 511,5 miljoen euro bleef 307,2 miljoen euro over voor de goede doelen. Dik 100 miljoen was prijzengeld, de rest bleef hangen in de eigen organisatie. Van de omzet gaan meteen enkele procenten naar de aandeelhouders van Novamedia. De vier hebben ook al enkele keren serieus kunnen cashen. Zo verkochten ze 4 jaar geleden 30 procent van hun aandelen in Novamedia voor 80 miljoen gulden (36,4 miljoen euro) aan televisie- en theaterproducent, miljardair en weldoener Joop van den Ende. Onlangs liftten ze mee toen Poelmanns oude vriend Derk Sauer zijn Moskouse uitgeverij verkocht en de aandelen van Novamedia in dat bedrijf liquide werden gemaakt.

Het belangrijkste goede doel dat de vier idealisten bedienen, is de Stichting Doen. Alleen al in 2003 ging er 52,3 miljoen euro naar deze stichting, die - na aftrek van beheerskosten - geld geeft aan ontwikkelingshulpclubs, natuurorganisaties, cultuur, welzijn en sport. Andere grote ontvangers zijn het Wereld Natuur Fonds (oprichter: prins Bernhard) en in mindere mate het Prins Bernhardfonds (beschermheer: wijlen prins Bernhard), het Oranjefonds (o.a. het Juliana-fonds, met als beschermers prins Willem-Alexander en prinses Maxima) en een reeks verzuilde en andere goede doelen. Van vier rijksmusea tot gesubsidieerde ontwikkelingshulporganisaties, vluchtelingenclubs en Greenpeace.

In 2003 haalde Novamedia meer dan een half miljard euro op
Naast het Wereld Natuurfonds, het Prins Bernhardfonds en het Oranjefonds/Julianafonds, zijn er enkele 'koninklijke' fondsen die meer indirect worden begunstigd door de weldoeners van Novamedia. Zo krijgt ook het Prinses Beatrixfonds geld uit de Novamedia-fondsen. En de Europese Culturele Stichting (voorzitter: prinses Margriet) draait op een vaste bijdrage van het Prins Bernhardfonds, dat weer grotendeels draait op de Novamedia-bijdrage. Ook het Prins Clausfonds (beschermheren nu: prins Johan Friso en prins Constantijn) - een cadeau van het kabinet voor de 70ste verjaardag van de prins in 1996, goed voor ter waarde van een jaarlijkse subsidie van 3,5 miljoen euro - mag zich ook verheugen in stevige bijdragen van Novamedia.

Het Oranjefonds is een verhaal op zich. Dat werd drie jaar geleden opgericht ter gelegenheid van het huwelijk van Willem-Alexander en Maxima. Het fonds zou geld opbrengen voor de multiculturele samenleving. Wat er niet werd bijverteld, was dat ook het huwelijksfeest in de Amsterdam Arena (2,4 miljoen euro) uit die pot betaald zou worden. Ondanks een wanhopige televisieactie om de Nederlandse burgers aan te sporen geld op te brengen voor de multiculturele samenleving, bleef de kas nagenoeg leeg. Het fiasco kon beperkt blijven doordat Novamedia het tekort voor het huwelijksfeest bijpaste. Het noodlijdende Oranjefonds vervolgens fuseren met het goedgevulde Julianafonds, en het fusieresultaat kreeg de naam Oranjefonds. Een manager van de Postcode Loterij werd aangesteld als directeur.

Deze keer wilden de heren van Novamedia en de organisatoren van het regeringsjubileum van koningin Beatrix niet het risico van vrijwillige giften uit de burgerij nemen. Minister Donner gaf toestemming aan Novamedia om bij alle 3,5 miljoen abonnees van de Novamedia-loterijen 5,25 euro van hun bankrekening af te schrijven voor een extra koninklijke jubileumloterij. Wie daar niet aan mee wil doen, moet bellen om zijn afschrijving te blokkeren. Wat er van de opbrengst overblijft - de helft - gaat naar door de Koningin geselecteerde doelen, zoals het Oranjefonds en het Prinses Beatrixfonds. Het College van toezicht op de kansspelen heeft al jaren zorgen over de praktijken van Novamedia. Het heeft dan ook geprotesteerd tegen de 'gedwongen winkelnering' bij de koninklijke jubileumloterij. Maar minister Donner wil het College liefst opheffen...

Syp Wynia

Gerelateerde links:
- Novamedia

Over de auteur

Syp Wynia is columnist en redacteur van het opinietijdschrift Elsevier.

Syp Wynia heeft geruime tijd als journalist gewerkt voor de politieke redactie van het Parool en is later werkzaam geweest in Brussel. Deze ervaringen hebben hem veel kennis verschaft over zowel de nationale als internationale politiek. De opgedane kennis komt uitstekend van pas bij zijn huidige werk bij Elsevier, waar hij in zijn columns het beleid van de overheid aan een zeer kritische blik onderwerpt. In 2004 sprak hij over Europa op het politiek café van MeerVrijheid. Wynia is niet verbonden aan de Stichting MeerVrijheid.

Stichting MeerVrijheid
webmaster@meervrijheid.nl