Naar een vrije arbeidsmarkt

Door Frank Karsten

4 februari 2005

Onze overheid bemoeit zich sterk met het economische leven. Zij bepaalt de hoogte van lonen, werktijden, openingstijden, minimumeisen voor diploma's, arbeidsomstandigheden et cetera.

Met deze maatregelen heeft de overheid onze arbeidsmarkt star gemaakt. Veel individuele en maatschappelijke problemen houden verband met een slechte en verstoorde arbeidsmarkt en we zouden geweldig gebaat zijn bij een drastische deregulering.

Wat is een van de grootste problemen in Nederland? Of eigenlijk van de hele wereld? Dat veel mensen niet zelfstandig hun situatie kunnen verbeteren. En meestal is betaalde arbeid een van de meest cruciale manieren om het eigen leven te verbeteren. Het biedt zelfontplooiing, zelfrespect, zelfredzaamheid en sociale contacten. Onze overheid is daar naar eigen zeggen groot voorstander van, maar frustreert samen met de sociale partners de mogelijkheden tot deze nobele doelen.

Logica overboord
Nagenoeg iedereen beseft dat prijs en vraag met elkaar verband houden. Wie zijn auto op de veilingsite Ebay niet kwijt raakt, zal snel inzien dat hij de prijs zal moeten verlagen. Maar wat arbeid betreft lijkt die logica helemaal overboord te zijn gegooid. Om de een of andere reden wordt arbeid beschouwd als een magisch fenomeen. Die wordt niet behandeld als een gewoon product maar als iets dat eigen economische wetten volgt. En om die wetten te doorgronden moet je heel lang studeren en dan begrijp je ze toch nog maar half.

Als er arbeid over is, is de prijs waarschijnlijk te hoog
Maar arbeid gedraagt zich op een markt natuurlijk exact zoals elk ander product op de markt. Als er arbeid over is, is de prijs waarschijnlijk te hoog, net zoals dat geldt voor spijkerbroeken, waterkokers en auto's.
Heeft u zich wel eens afgevraagd hoe het toch komt dat er elk jaar precies genoeg auto's, computers, washandjes en lampen worden geproduceerd? Zou dat komen omdat de overheid daarvoor dwingende productiecijfers heeft opgelegd aan de verschillende producenten, opgesteld in vijfjarenplannen? Of gewoon omdat de prijs daarvan vrijelijk kan fluctueren en men de prijs precies zo kan stellen dat alles wordt verkocht? Het antwoord is uiteraard het laatste en daarom bestaan er geen computerbergen of Coca-Colameren – zolang de overheid daarvan de prijs niet vastlegt.

Minimumprijzen
De prijs van arbeid is helaas niet flexibel in veel landen. Arbeid heeft een minimumprijs en een minimumprijs ligt natuurlijk altijd boven de marktprijs (een prijs die op de vrije markt zou gelden) anders zou je 'm niet hoeven in te stellen. Maximumprijzen daarentegen liggen meestal onder de marktprijs (huren bijvoorbeeld, wat onder meer een reden is voor het tekort aan huurwoningen).

Voor producten en diensten met minimumprijzen geldt dat er een overschot ontstaat en andersom leiden maximumprijzen tot tekorten. In Nederland (en de EU) gelden minimumprijzen voor o.a. melk, boter en arbeid en daarom heeft Europa ook grote boterbergen, melkmeren en legers werklozen. De Europese Unie garandeert de Europese melkboeren een minimale prijs en dumpt vervolgens deze duur betaalde (uit uw belastingcenten, de melk wordt duurder betaald dan u zou denken) op de wereldmarkt om zo en passant de positie van Afrikaanse boeren nog wat te verslechteren.

De minimumprijs voor arbeid betekent niet dat mensen daarmee ook meer zijn gaan verdienen, maar juist dat mensen ontslagen worden of niet worden aangenomen. Onze minimumloonwet (samen met de algemeen bindend verklaarde CAO's) verbiedt werkgevers mensen aan te nemen wier productiviteit beneden het minimumloon ligt en creëert dus werkloosheid. Het maakt niet uit of iemand onder het minimumloon zijn arbeid aanbiedt en liever kiest voor lager betaald werk in plaats van werkloosheid, de overheid verbiedt deze vrijwillige transactie tussen werkgever en werknemer en verslechtert zo de situatie van beiden.

Het gemiddelde loon zou weliswaar dalen maar de prijzen daardoor ook
Verdere vrijmaking
Het moge hiermee duidelijk zijn waarom minimumlonen en algemeen bindend verklaarde CAO's moeten worden afgeschaft. Dat alleen zou al veel goeds doen. Maar een verdere vrijmaking van het economische leven zou Nederland in een waar arbeidersparadijs kunnen omtoveren. Ik stel dus voor:
  • De wettelijke ontslagbescherming af te schaffen (dat regelen mensen maar onderling met hun werkgever met behulp van bijvoorbeeld een vakbond). Mensen die makkelijker kunnen worden ontslagen kunnen ook makkelijker worden aangenomen.
  • Verplichte diploma's en minimumeisen voor allerlei beroepen veelal uit het wetboek te schrappen. De consument bepaalt zelf wel of iemand geschikt is voor zijn beroep en kan daarbij eventueel private keurmerken in overweging nemen.
  • De armoedeval te dempen door het verlagen van uitkeringen. Dan kan meteen de arbeidsmotivatie wat omhoog en kunnen allerlei verplichte verzekeringspremies omlaag. Nu gaat een bijstandsmoeder er ongeveer 1000 euro per jaar op achteruit als zij besluit te werken voor het minimumloon.
Volop resultaat
Wat zou het resultaat zijn van deze maatregelen?
  • Drastische vermindering van de werkloosheid (naar een niveau van frictiewerkloosheid van enkele procenten zoals Hongkong die kende voor 1997). Een lage werkloosheid betekent dat werkgevers meer moeten concurreren om mensen aan te nemen (denk aan de ICT hausse waarbij netafgestudeerden een sollicitatiegesprek kregen in een autoshowroom om na goedbevinding meteen een auto te mogen uitzoeken).
  • Enorme opleving van het ondernemersklimaat. Ondernemen wordt weer leuk omdat werkgevers niet meer als een adoptieouder verantwoordelijk zijn voor alles wat hun werknemer overkomt of doet.
  • Makkelijker van baan veranderen. Van baan veranderen wordt stukken eenvoudiger als er veel werk voorhanden is.
  • Meer welvaart. Als iedereen aan het werk is die wil werken zal de welvaart toenemen. Het gemiddelde loon zou weliswaar dalen maar de prijzen daardoor ook. Bovendien zouden we veel minder WW- en WAO-premies hoeven te betalen. Momenteel moeten de werkenden extra hard werken om de inactieven die willen werken werkloosheidsuitkeringen te betalen. Een bizarre situatie. Bedenk dat welvaart alleen voortkomt uit productie en nooit het gevolg kan zijn van het verhogen van een minimumloon aangezien daarmee de productie niet wordt verhoogd.
  • Meer vrijheid. Mensen die een sabattical willen nemen en er een jaar tussenuit willen gaan, zouden dat eerder durven omdat men er bij terugkeer op kan vertrouwen snel een nieuwe baan te vinden.
  • Minder reden tot staken. Veel werknemers hebben minder reden tot staken omdat ontslag niet meer een hoge kans op werkloosheid betekent.
  • Minder criminaliteit. Jongeren die werken hebben minder de neiging (sowieso minder tijd) zich crimineel te gedragen. Bovendien geldt in het algemeen dat mensen die zelf hun eigendom vergaren dat van anderen meer respecteren.
  • Van carrière veranderen wordt makkelijker. Een vrije dynamische arbeidsmarkt biedt daartoe veel meer gelegenheid omdat men bijvoorbeeld een lager loon kan accepteren voor een baan waarin men niet geschoold is en ervaring wil opdoen. Ook zijn er geen overheidseisen meer die toetreding tot een bepaald beroep verhinderen.
  • Allochtonen zouden beter integreren. Integratie is hét probleem van de laatste jaren en zou enorm gestimuleerd worden door de vrije arbeidsmarkt met werk voor eenieder die wil. Het zijn juist allochtonen bij wie de werkloosheid schrikbarend is en werk zou hun de Nederlandse taal bijbrengen en hun zelfrespect en materiële vooruitgang bieden.
Economische logica
Zijn deze voorstellen tot hervorming van de arbeidsmarkt te drastisch? Of wordt het resultaat te mooi voorgespiegeld? Nee, deze ideeën zijn gebaseerd op de economische logica die een kind dat op straat limonade verkoopt van nature al volgt. Helaas krijgen deze ideeën in Nederland weinig aandacht. Andere landen zoals Estland, Ierland, Singapore, Hongkong en de Emiraten (UAE) zijn ons voorgegaan en toonden ons uitstekende resultaten.

GroenLinks
Er komen heel soms bemoedigende stemmen op uit de politiek die de logica en de noodzaak van bovenstaande hervormingen onderschrijven. PvdA-econoom Rick van der Ploeg pleitte eerder al voor vrijhandelszones voor allochtonen om zo hun slechte economische positie te verbeteren. En in een uitgave van De Helling, een kwartaaltijdschrift van het wetenschappelijke bureau van GroenLinks, schreef Jelle van der Meer:
“In Amerika moet een migrant om te overleven werk zoeken. Als hij weinig opleiding heeft en de taal niet of matig beheerst, zal hij zich moeten aanbieden tegen een heel laag loon. In de verzorgingsstaat kan dat maar in beperkte mate ten gevolge van het relatief hoge wettelijke minimumloon en de hoge loonkosten door de sociale premies die migranten voor werkgevers te duur maken. Daardoor hebben (legale) migranten een veel grotere kans om in de bijstand te komen, zoals blijkt uit de statistieken, en dat is des te treuriger omdat zij hier gekomen zijn om te werken.”
Dus zelfs partijen die voorheen het communisme aanhingen laten zich stiekem in kapitalistische bewoordingen uit.

Burgers gaan inzien dat welvaart niet voortkomt uit bemoeizuchtige wetten
Vrijwillige samenwerking
Er is dus wel degelijk hoop voor de toekomst. Het geloof in onze overheid is na een eeuw van bijna blind vertrouwen gelukkig langzaam aan het wegsmelten en mensen beseffen steeds meer dat haar goede bedoelingen helemaal niet tot overeenkomstige resultaten hebben geleid.

Burgers gaan inzien dat vrede en welvaart niet voortkomen uit bemoeizuchtige wetten, maar uit de vruchten van vrijwillige samenwerking tussen burgers, ondernemers, werknemers en klanten. De wal keert het schip langzamerhand en andere landen zullen ons "dwingen" ons stelsel te herzien, willen wij niet door hen voorbijgestreefd worden.

Het zijn niet de autochtone, hoogopgeleide, vrijgezelle, aantrekkelijke, lange en gezonde mannen van dertig die werkloos zijn in Nederland, maar de mensen die minder krachtig zijn en het zijn juist zij die het meest te winnen hebben bij een vrije arbeidsmarkt.

Goed voor de zwakkeren
Een verdere vrijmaking van het economische leven is met name goed voor de zwakkeren. Onze verzorgingsstaat en onze zwakkerenindustrie hebben er in een halve eeuw voor gezorgd dat er talrijke groepen zwakkeren zijn in Nederland die schijnbaar niet voor zichzelf kunnen zorgen. Maar de kwetsbaren hebben het meest te lijden onder progressieve wetten en het meest te winnen bij betaalde arbeid. WAO’ers, herintredende moeders, asielzoekers, 50-plussers, studenten en jongeren zouden veel makkelijker kunnen werken en deelnemen aan de samenleving. Nu worden 50-plussers onbemiddelbaar geacht op de arbeidsmarkt en "gedwongen" tot een uitgesloten en ledig bestaan in afwachting van hun pensioen.

Het zijn juist de zwakkere groepen die veel te winnen hebben bij een vrije arbeidsmarkt want onze stringente arbeidswetten maken het voor werkgevers oninteressant mensen met een vlekje aan te nemen. Verder biedt een vrije arbeidsmarkt studenten de mogelijkheid hun studie via deeltijdarbeid te betalen, jongeren kunnen werkervaring opdoen via een leerplek, en moeders kunnen ervan uitgaan dat ze werk zullen vinden als de kinderen groter zijn.

Frank Karsten

Dit artikel verscheen op 4 feb 2005 in het Katholiek Nieuwsblad

Gerelateerde link:
- Artikelen over werk en werkloosheid
- Maar... Wat gebeurt er dan met de armen?

Over de auteur

Frank Karsten is oprichter van de Stichting Meervrijheid en hoofdredacteur van de bijbehorende website.

Samen met Karel Beckman schreef hij De Democratie Voorbij, een boek dat inmiddels in 20 talen beschikbaar is.

In 2018 publiceerde hij De DiscriminatieMythe, waarin hij een kritische visie op het gelijkheidsdenken uiteenzet.

Stichting MeerVrijheid
webmaster@meervrijheid.nl