“Voting is the illusion of influence in exchange for the loss of freedom.”
Frank Karsten in Beyond Democracy

Hirsi Ali is een liberaal dwaallicht

Door Edwin van de Haar

23 december 2004

De hele VVD ligt in katzwijm aan de voeten van politieke superster Hirsi Ali, maar ziet daarmee, bewust of niet, over het hoofd dat de oplossingen die zij voordraagt vaak weinig met het liberale gedachtegoed te maken hebben. Een vorm van 'totalitair liberalisme', ten koste van de individuele vrijheid, ligt op de loer als dit liberale dwaallicht haar zin kan doorzetten.

Als VVD-er ontwikkelt Tweede Kamerlid Hirsi Ali zich steeds meer als een paard van Troje. Zij is met veel klaroengeschal binnengehaald om enkele onderbelichte aspecten van de liberale zaak uit te dragen, maar komt vervolgens met voorstellen die vanuit liberaal perspectief bedenkelijk zijn. Natuurlijk moet de aandacht die zij vraagt voor zaken als vrouwenrechten en de strijd tegen het islamitisch extremisme door alle liberalen van harte worden toe gejuicht. Haar directe stijl van opereren als kamerlid is verfrissend en is mede zo opvallend omdat de meeste van haar collega's in de VVD-fractie zich niet wensen of kunnen profileren. Maar de uit de politieke oplossingen van Hirsi Ali blijkt een te grote waardering voor de vrijheidsbeperkende rol van de staat.

Wie Hirsi Ali’s boeken en interviews leest, stelt al snel vast dat zij furore heeft gemaakt door het aandragen van probleemanalyses. Daar is niets mis mee, maar ook als politica komt zij slechts zelden met oplossingen. In de spaarzame gevallen dat dit wel gebeurt, wordt steevast een sterk ingrijpen van de overheid in het leven van individuen gepropageerd. Soms gebeurt dit zelfs met steun van de VVD Tweede Kamerfractie, die zich duidelijk door haar op sleeptouw laat nemen. In de strijd tegen genitale verminking schuift Hirsi Ali met een uiterst dubieuze interpretatie van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens enkele klassieke grondrechten opzij, teneinde verplichte fysieke controle bij jonge meisjes mogelijk te maken. Een mede door haar geschreven beleidsnotitie over integratie staat bol van het staatsdirigisme. Zo wordt onder andere voorgesteld de financiering van scholen te gebruiken om leerlingenbestanden van scholen te veranderen en de vrijheid van vestiging van toegelaten immigranten fors te beperken, zodat ze niet meer verhuizen naar 'hun groepsgenoten' in de grote steden. In een recent interview stelt ze losjes dat ze het islamitische onderwijs geheel wil afschaffen, als belangrijk onderdeel van haar algehele strijd tegen de politieke en culturele islam.


Voor liberalen is de staat een noodzakelijk kwaad, nodig om enkele onvervreemdbare individuele rechten te beschermen, maar tegelijkertijd de grootste bedreiging voor het individu.
Dit alles doet zij met een voortdurend, absolutistisch aandoend, beroep op de Verlichting en de Rede. Maar uit de Verlichting zijn zowel het klassieke liberalisme, als het socialisme en communisme voortgekomen. Het vertrouwen in de krachten van de rede was in deze laatste stromingen zo groot, dat er de waanidee van het sociaal constructivisme, van de maakbaarheid van de maatschappij door centralistisch staatsingrijpen uit voort is gekomen. Deze overschatting van de kracht van het verstand leverde een van de grootste bedreigingen van de individuele vrijheid in de geschiedenis op. Over deze ontaarding van de Verlichting hoort men Hirsi Ali nooit. Volgens eigen zeggen schrijft zij momenteel een boek dat moslims de kortste route naar de Verlichting moet wijzen. Het is te hopen dat zij zich daarbij ook verdiept in de politieke filosofie van de Schotse Verlichting, omdat deze een belangrijke oorsprong is van het liberale gedachtegoed. Centraal daarin staat het begrenzen van het staatsingrijpen. Die begrenzing is ook nodig in zaken waar de moraal een rol speelt, zoals het geval is bij Hirsi Ali’s strijd tegen de islam. Immers, zoals de klassiek liberaal Hayek stelde, het is waarschijnlijk dat er meer ellende is veroorzaakt door machthebbers die onderdrukkingskracht gebruikten omwille van het uitroeien van een moreel kwaad, dan door mensen die echt kwaad wilden.

Bovenstaande beoogt niets af te doen aan Hirsi Ali’s recht zich naar eigen goeddunken op te stellen en te uiten. Maar met haar waardering voor de staat lijkt zij het socialisme nog niet te zijn ontworteld. Vrijheid van onderwijs en vrijheid van religie zijn liberale onaantastbaarheden. De staat dient zich zo min mogelijk te mengen in het leven van de burger en heeft derhalve geen rol in het op weg wijzen van bepaalde bevolkingsgroepen naar welke verlichte waarheid dan ook. Voor liberalen is de staat een noodzakelijk kwaad, nodig om enkele onvervreemdbare individuele rechten te beschermen, maar tegelijkertijd de grootste bedreiging voor het individu.

Gezien de betreurenswaardige veiligheidssituatie waarin zij zich bevindt, is het terecht dat de VVD zich zo massaal om Hirsi Ali schaart. Maar de houding, zoals recent door fractievoorzitter Van Aartsen verwoord, 'als je aan Ayaan komt, kom je aan ons', moet niet omslaan in kritiekloosheid of het overboord gooien van fundamentele liberale uitgangspunten. Daar is uiteindelijk niemand mee geholpen. Autochtoon noch allochtoon, VVD noch Hirsi Ali.

Edwin van de Haar

Dit artikel verscheen op 22 december 2004 in de Volkskrant.

Over de auteur

Edwin van de Haar (1971) is politicoloog. Momenteel is hij werkzaam als universitair docent internationale betrekkingen aan Ateneo de Manila University in de Filipijnen.

In 2008 promoveerde hij aan de Universiteit Maastricht op een proefschrift over het klassieke liberalisme en internationale betrekkingen. Hij behaalde Masters-graden in internationale betrekkingen aan de London School of Economics and Political Science en in politicologie aan de Universiteit Leiden. 

Van zijn hand is het boek Classical Liberalism and International Relations Theory. Hume, Smith, Mises, and Hayek,New York en Basingstoke: Palgave Macmillan (september 2009).

Van de Haar schrijft regelmatig over de Filipijnen voor de buitenlandrubriek van Elsevier en publiceerde tientallen artikelen en geschriften over het liberalisme, de internationale betrekkingen, politieke theorie en de Nederlandse politiek.

Stichting MeerVrijheid
webmaster@meervrijheid.nl