Waarom Progressieve Intellectuelen in Nonsens Geloven

Door Michael Levin

25 december 2004

Dat filosofische ideeën belangrijk zijn is geen nieuws voor de economen van de Oostenrijkse school, wiens economische theorieën berusten op de conceptuele analyse van actie en waarde. Maar filosofie kan zowel verwarring stichten als inzicht verschaffen. In dit artikel zal ik een filosofische fout behandelen die onlangs heeft geleid tot gevaarlijke dwalingen, dwalingen die de vrije markt ondermijnen.

Ik heb het hier over de opvatting dat dingen nooit zijn zoals ze lijken, of, om hebt meer abstract te zeggen, dat de wetenschap verschijningen altijd uitlegt in termen van het tegendeel.

Laten we meer precies worden door vier bekende, werkelijk baanbrekende ontdekkingen te beschouwen, die door zowel filosofen als historici verkeerd geïnterpreteerd zijn. Dit heeft geleid tot een verwrongen beeld van wetenschappelijk onderzoek bij het grote publiek.

1) in 1573, toonde Copernicus aan dat de aarde rond de zon draait: de zon en de sterren hebben een vaste plaats ten opzichte van de aarde.

2) een eeuw later blies Robert Boyle de deeltjes theorie van materie nieuw leven in. Deze theorie zegt dat de materiële wereld bestaat uit geweldige aantallen minuscule deeltjes wiens interacties de eigenschappen van de grotere objecten verklaren. Zoals de meeste van ons op de middelbare school geleerd hebben, werd uit dit inzicht twee gevolgtrekkingen gemaakt. Ten eerste, gewone objecten zoals een lantaarn zijn niet solide, maar bevatten vooral lege ruimte. Ten tweede, kleur is niet een eigenschap van iets in de natuur. Maar het is een effect van die kleine deeltjes op het menselijk zenuwstelsel, dat in de hersens zetelt. De deeltjes theorie kon niet bewezen worden tot aan de 19de eeuw, maar Newton, Locke en andere denkers waren snel overtuigd. De deeltjes theorie is al eeuwen een deel van onze intellectuele erfenis.

3) in de huidige tijd, hebben raadsels over stralingsenergie en banen van elektronen er toe geleid dat natuurkundigen hebben voorgesteld om de energie van deeltjes niet te zien als continue -, maar als discrete hoeveelheden. Deze "quantum theorie" zei dat hoe beter men de snelheid van een deeltje kon bepalen, hoe onduidelijker de positie. Dus, op elk tijdstip is je hand verspreid over het hele universum: het lijkt alleen alsof de hand een scherp bepaald gebied inneemt omdat hij daar is waar de waarschijnlijkheids golven pieken. Onbegrijpelijk als het klinkt, het kan maar beter waar zijn, want het is de theorie waarop processors gebaseerd zijn.

4) Einstein's speciale relativiteitstheorie, gepubliceerd in 1905, ontkent dat er zulke zaken als ruimte en tijd bestaan zoals normaal ervaren wordt. Je mag misschien denken dat de Mars pathfinder (het laatste geschenk van de belastingbetaler aan de wetenschappers) iets aan het doen is op dit moment dat ik dit schrijf. Helaas, dat is niet zo. Twee gebeurtenissen die simultaan zijn voor jou zijn niet de simultaan voor waarnemers die ten opzichte van jou bewegen. En nog erger, de afstand van de kamer waarin jij dit zit lezen tot de pathfinder varieert met snelheid van de waarnemer. Absolute gelijktijdigheid en afstand bestaan niet. Als dit nog niet gek genoeg is, Einstein kondigde later aan dat objecten die vallen in het zwaartekrachtveld van een massief lichaam niet echt steeds sneller gaan; maar massa vervormd de ruimten en wat wij ondergaan als een versnelling door de zwaartekracht is in werkelijkheid een gelijkmatige beweging in een gebogen tijd-ruimte.

Deze zaken zijn zo fascinerend omdat in elke van de vier voorbeelden steeds ideeën die we geloofden op basis van gewone observatie volledig onwaar bleken te zijn. De zon lijkt te bewegen langs de hemel, maar in werkelijkheid doet hij dat niet. Lampen lijken solide en bruin maar zijn dat in werkelijkheid niet. Handen lijken een precieze positie in te nemen, maar doen dat niet. Er lijkt absolute gelijktijdigheid te bestaan maar dat is dus niet zo. Natuurlijk, sommige van deze gevolgtrekkingen kunnen betwist worden. Men kan zeggen dat als iets "solide" genoemd wordt dat betekent dat ik mijn hand er niet doorheen kan steken. En ik kan mijn hand niet door deze lamp steken, ook al bevalt hij vooral lege ruimte. Ik kan ook beargumenteren dat "kleur" betrekking heeft op datgene van een object, inclusief de wijze waarop de atomen aan het oppervlak gegroepeerd zijn, dat zekere prikkelingen veroorzaakt bij de waarnemers. Omdat de groepering van atomen aan het oppervlak van de lamp zekere prikkelingen veroorzaakt, betekent dit dat de lamp zelf letterlijk bruin is.

Toch, de boodschap is duidelijk: in vier opvallende gevallen toonden de wetenschap aan dat het omgekeerde waar was van wat op het eerste gezicht leek. Wat er toen gebeurde is geloof ik, dat wetenschapshistorici die eigenlijk beter hadden moeten weten, deze vier gevallen radicaal gegeneraliseerd hebben tot een (in het jargon van de eerste overtreder) paradigma. Volgens dit paradigma toont de wetenschap altijd aan dat dingen het omgekeerde zijn van wat zij lijken. Zorgvuldig onderzoek van praktisch elk fenomeen zal aantonen dat de alledaagse overtuigingen daarover fout zijn. In feite, dingen aannemen zoals ze lijken getuigt van naïviteit, terwijl de bereidheid iets tot zijn ware proporties terug te brengen het kenmerk is van de intellectueel, de diepe denker. Op een bepaald punt in H.M.S Pinafore van Gilbert en Sullivan, zingt Little Buttercup "Things are seldom what they seem. Skim milk masquerades as cream", daarom noem ik deze verwrongen manier van denken de "skim milk" drogreden. Skimmilking is een van de belangrijkste factoren die geleid hebben tot een vloedgolf van nonsens. De skim milk vooronderstelling dat de dingen zelden zijn zoals ze lijken is niet het handelsmerk van een bepaalde schrijver of kliek, hoewel Kuhn's werk over de irrationaliteit van de vooruitgang van de wetenschap ongetwijfeld geholpen heeft. Ook Freuds theorie dat de redenen waarom mensen denken te handelen rationaliseringen zijn van minder verheven motieven in het onder bewustzijn, heeft een steentje bijgedragen. De belangrijkste reden is echter de geweldige nadruk die werd gelegd op de vier beroemde ontdekkingen van zaken die niet bleken te zijn wat ze leken.

Op de schaal van menselijk gedrag is het gezonde verstand een prima leidraad voor actie. Daarom is skim-milking een drogreden.
Ik heb op deze ontdekkingen niets aan te merken. Maar zij zijn niet typisch voor de wetenschap. Omdat zij te maken hebben met fenomenen op onmenselijke schaal is het geen wonder dat het gezonde verstand niet juist quantum of relativiteits effecten waarneemt; het gaat te snel, zijn te groot of te klein, of alleen maar waarneembaar bij snelheden die normaal nooit bereikt worden. De evolutie had geen reden ons voor te bereiden op wat gebeurt in nanoseconden, op astronomische afstanden, of bij de snelheid van het licht. Echter de evolutie heeft ons goed voorbereid voor de dimensies waarop economische en sociale fenomenen plaats hebben. Een schepsel dat slecht voedsel niet herkent of slecht anticipeert op zijn soortgenoten zal minder nakomelingen hebben. Wij stammen dus af van mensen die hierin wel goed waren. Op de schaal van menselijk gedrag is het gezonde verstand een prima leidraad voor actie. Daarom is skim-milking een drogreden. Nu verbinden we deze drogreden met de progressieve ideeën. Een van de meest ergerlijke aspecten van progressieve ideeën is de extreme verdorvenheid. Waarom geloven zoveel intellectuelen in de volgende baarlijke nonsens:

*Straf schrikt niet af.
*Huwelijk is een vorm van prostitutie.
*Mannen zijn eigenlijk net als vrouwen.
*Homoseksuelen zijn net als heteroseksuelen.
*Er zijn geen verschillen tussen rassen.
*Kapitalisme leidt tot armoede.
*Mensen die vrijwillig handel drijven staan onder dwang, maar het kopen van *het enige merk schoenen in de sovjet winkel is vrijheid.
*Intelligentie is niet van belang voor wat men in het leven bereikt.
*Iedere student kan presteren op het allerhoogste niveau als zijn leraar gelooft dat hij dat kan.
*Het geven van geld aan vrouwen die ongehuwd kinderen hebben leidt niet tot meer kinderen die opgroeien zonder hun beide ouders.
*Het belasten van iets leidt tot meer daarvan.
*Belasting is een goede manier om het financieringstekort weg te werken.
*Diversiteit is kracht.
*Jozef Stalin meende het goed met de Verenigde Staten.

Hoe komt het, vragen wij ons constant af op conferenties en in privé conversaties, dat iemand zulke belachelijke ideeën gelooft? Progressieven zijn anti experts: je kan er op vertrouwen dat ze het bij het verkeerde eind hebben. Wat zij zeggen is een betrouwbare gids voor de leugen. Hoe kan dat?

Er zijn natuurlijk vele verschillende oorzaken - jaloezie, schuld, identificatie met de underdog, het vooruitzicht het dwangapparaat van de staat te leiden - maar iets moet de geest voorbereiden om datgene te accepteren wat in strijd is met waarneming en gezond verstand. Dit is het punt waarop skim milking een belangrijke rol speelt. Wat ik wil zeggen is dat deze dingen geloofd worden juist omdat zij in tegenspraak zijn met waarneming en gezond verstand. De progressieve ideeën worden verenigd op één punt, namelijk dat zij allen de ervaring tegenspreken; ze komen vanuit de ervaring, via de veronderstelling dat ervaring altijd misleidt.

Stel je voor dat je van jezelf denkt een groot intellectueel te zijn, een diepe denker. Je wilt jezelf onderscheiden van het grote publiek door dingen te weten, die zij niet weten. Gezien worden als wetenschappelijk is ook menselijk, en je hebt het idee opgedaan dat het doel van de wetenschap het overboord gooien van populaire vooroordelen is (progressieven hebben in het algemeen meer opleiding genoten. Ze zijn dus op de hoogte van deze ontdekkingen). Je kan dan tot de volgende conclusies komen over het menselijk gedrag:

*De geslachten lijken te verschillen, dus moeten ze hetzelfde zijn
*Mannen en vrouwen gaan relaties met elkaar aan vanuit diepe emoties, dus die relatie is commercieel
*Zwarten doen het minder goed op school dan blanken of Aziaten, doen het minder goed bij testen, verdienen minder, en zijn meer geneigd tot criminaliteit, afhankelijkheid van de bijstand, ongehuwd ouderschap, dus moeten zij wel even intelligent en ambitieus zijn als blanke en Aziaten.
*De gedachte aan seks met een andere man schrikt heteroseksuele mannen af, dus homoseksuelen zijn precies hetzelfde als heteroseksuele.
*Engels is een fonetische taal, dan moet het onderwezen worden als een ideografische taal.
*Kapitalisme heeft geleid tot welvaart overal waar het geprobeerd is, dus moet het slecht zijn.
*Socialisme heeft nooit ergens gewerkt, daarom moet het goed zijn.
*Niemand dwingt iemand iets te doen op de vrije markt, dus zijn zij niet vrij.
*Onder socialisme kan je niet doen wat je wil, dus ben je vrij.
*Iedereen is bang voor de dood, pijn en verlies van bezit, dus dreiging met dood, pijn of in beslagneming van eigendommen leidt niet tot verandering in gedrag.
*Intelligente mensen doen het goed vanaf de eerste klassen op school, maken zich moeilijke dingen eigen waar de rest van ons bij achterblijft, ze lossen de problemen op op het werk; daarom heeft intelligentie niets te maken met succes.
*Sommige mensen begrijpen simpele ideeën niet hoe wij ook ons best doen en te onderwijzen; daarom is een mislukking een reactie op onze verwachtingen.
*Mensen raken gedemoraliseerd wanneer hun eigendommen hen ontnomen worden, daarom zullen zij harder werken bij hogere belastingen.
*Meer geld uitgeven dan je verdient is altijd desastreus, dus is het geen probleem voor de overheid.
*Mensen voelen zich meer op hun gemak bij mensen die zijn zoals hij zelf, daarom houden ze van etnische diversiteit.
*Stalin accepteerde een Messiaans geloof wiens Armageddon een confrontatie met het kapitalisme was; hij bezat nucleaire wapens; hij vermoordde miljoenen van zijn eigen landgenoten; dus hij bedoelde het niet zo kwaad.

Alleen een progressief die volledig overtuigd is van de skim-milking drogreden, kan dergelijke nonsens verzinnen. Echter de man in de straat wordt hiervan maar al te gemakkelijk overtuigd.
Alleen een progressief die volledig overtuigd is van de skim-milking drogreden, kan dergelijke nonsens verzinnen. Echter de man in de straat wordt hiervan maar al te gemakkelijk overtuigd. Hij is er echt onder de indruk van wat de wetenschap allemaal vermag, er ten onrechte van overtuigd dat wetenschap en gezond verstand met elkaar in strijd zijn. Er zijn wellicht veel verschillende redenen waarom Jan met de pet gelooft in de progressieve leugens, een daarvan is ongetwijfeld de skim-milking drogreden. De paradoxen van de progressieve leer worden breed geaccepteerd door het grote publiek omdat het het idee heeft dat de wetenschap aantoont hoe de zaken werkelijk in elkaar zitten in tegenstelling tot wat er ogenschijnlijk aan de hand lijkt te zijn.

Laten we een relatie van deze drogreden tot economische vrijheid nader bekijken. Alle vormen van socialisme komen neer op het geloof dat vrijheid slavernij is. Onder het oppervlak van de burgerrechten dreigt het monster der slavernij. Marx imponeerde generaties van intellectuelen door zijn socialisme "wetenschappelijk" te noemen. Eerdere varianten van het socialisme noemen zichzelf reeds moreel superieur aan de markt maar morele superioriteit is moeilijk aan te tonen. Marx socialisme werd echter bewezen uit de "wetten" van de geschiedenis (klinkt nog mooi ook). Welk idee van wetenschap sterkte Marx hierin? Toen, net zoals nu, was het paradigma van wetenschappelijk ontdekking die van Copernicus, waar de werkelijkheid anders is dan de verschijning. Natuurlijk, moest ook een "wetenschappelijke" economische theorie er een zijn die de verschijning ontkent. Welnu, het is duidelijk dat handel, werk, en andere commerciële activiteiten berusten op vrijwilligheid. Dus, een "wetenschappelijke" theorie moet duidelijk maken dat hier geen sprake is van vrijwilligheid - dat, bijvoorbeeld, bij werk sprake is van "loon slavernij". De werknemer is gedwongen een bepaald loon te aanvaarden omdat er andere werknemers zijn die ook die baan willen hebben in het "economisch systeem". (Hier ziet men hoe skim- milking samenwerkt met personificatie) aan de andere kant, progressieve belasting, op het eerste gezicht een dwangbehandeling, bevordert de vrijheid door de plutocraten in te tomen. Zo ook het minimumloon, ondanks dat het op het eerste gezicht lijkt dat minder mensen werk kunnen krijgen. Een nieuwe uitvinding of dienst die zo gewenst is dat iedereen hem wil kopen is een monopolie dat zich aan de hulpeloze consumenten opdringt. De overheid moet ingrijpen en de prijs van de nieuwe dienst of uitvinding vaststellen. Voor de oningewijden lijkt dit een dwangmaatregel, maar in feite bevrijdt dit de consumenten van de onderdrukkende monopolist.


Der Karl
De erfenis van de oude Marxisten om datgene wat vrijer lijkt als slavernij te zien en datgene wat dwangmatig lijkt als bevrijdend te zien is door nieuw links overgenomen. Je kan wel denken wanneer je naar de samenleving kijkt, dat mannen en vrouwen met elkaar verbintenissen aangaan omdat zij dat willen, dat vrouwen voor de kinderen zorgen omdat zij dat liever doen dan mannen, en dat mannen meer status najagen dan vrouwen omdat zij daar meer energie in stoppen. Dan heb je dat toch verkeerd gezien. Mannen en vrouwen handelen alleen zo omdat zij gehersenspoeld zijn door de het patriarchaat. Alleen door positieve discriminatie en totale oorlog tegen stereotypen zullen mannen en vrouwen vrij worden om zichzelf te zijn. Hier zouden wij nooit achter zijn gekomen als wij slechts op de verschijning waren afgegaan. Zijn de sociale wetenschappen niet geweldig?

Ironisch genoeg vergaten Marx en zijn volgelingen naar een andere wetenschappelijke revolutie te kijken, die ook enige verschijnselen overboord zetten, maar die eenmaal juist begrepen, het begrip voor de markt verdiept. De evolutietheorie toonde aan dat het schijnbare ontwerp dat men in de natuur ziet, misleidend is. Dat vele levende organismen een efficiëntie en doelgerichtheid ten toon spreiden, die lijken op menselijke werktuigen, heeft generaties lang de mensheid in de waan gelaten dat de wereld geschapen was door een planner. Darwin heeft uitgelegd dat ontwerp kan worden nagebootst door willekeurige variaties die zich trachten te reproduceren onder beperkingen van de omgeving. Misschien is de wereld een schepping op een bepaalde theologische manier, maar zover het de natuurlijke processen betreft, simuleert het er een.

Doelgerichtheid zonder een bepaald plan lijkt op de spontane ongecoördineerde orde die ontstaat wanneer goederen met elkaar concurreren om te overleven op de markt. Dieren moeten energie opnemen en seksuele partners aantrekken; goederen moeten productie factoren opnemen en kopers aantrekken. Complexen ecosysteem zijn ontstaan, omdat alleen die organismen die voldoende voedsel vinden overleven, en uiteindelijk overleven alleen die goederen en diensten die naar hun verkooppunt getransporteerd worden. Zowel de natuur als de markt laten steeds meer verfijning zien. Alleen de beste varianten overleven. Eerdere modellen (eohippus, de Reo) maken plaats voor latere (Percherons, de Corvette), en ruwe methoden van de reproductie (mitosis, handwerk) maken plaats voor elegante methoden (sex, lopende band). Progressieven klagen over het gebrek aan centrale coördinatie op de markt. Bijvoorbeeld een gezondheidszorg met privé dokters, privé- verzekeringen en privé ziekenhuizen is voor hen "chaos". Hier zijn verschijnselen werkelijk misleidend. Orde zonder centrale planning is heel goed mogelijk. De afgelopen jaren hebben wiskundigen algemene theorieën van vermenigvuldiging opgesteld. Het onderzoek verduidelijkt niet alleen de processen die ik zojuist heb genoemd, maar ook de meer mysterieuze eigenschappen van een sociaal-economisch systeem, zoals het ontstaan van een moraal.

De markt hangt af van goed vertrouwen. Maar waarom zouden mensen hun woord houden wanneer misleiding winstgevend is? Waarom straffen wij hebzucht wanneer het toch voordelig zou zijn om daarmee samen te werken? Om redenen zo blijkt die niet veel verschillen van waarom dieren niet tot aan de dood toe vechten, en waarom de verhouding mannen tot vrouwen in een populatie ongeveer 50-50 is. Tegelijkertijd, zoals je kan zien, draagt dit onderzoek er toe bij om grootschalige systemen te reduceren tot de acties van zijn individuele leden. Zij drijft nog een nagel in de doodskist van de personificatie. De verklaring (niet pooh-poohing) van wat wij waarnemen, het streven naar waarheid is het permanente doel van wetenschap. Ik eindig hier met het begin van een nieuw onderwerp. Oostenrijkse economen verdenken sociobiologie - waarover ik hier gesproken heb - er van een vorm van reductionisme te zijn. Ze willen weten of het autonome keuzegedrag van mensen vergeleken kan worden met dierlijk gedrag. Alles bij elkaar genomen heeft Adam Smith waarschijnlijk Darwin gelezen.

Michael Levin


Dit artikel is een bewerkt fragment uit de vertaling van "How Philosophical Errors Impede Freedom" die eerder op Libertarian.nl verscheen.

Stichting MeerVrijheid
webmaster@meervrijheid.nl